Door verslaggever Roel Pauw
Tendresse. Altijd lastig: is het tederheid? Is het liefde? Is het hartelijkheid? Of nóg iets anders deze keer? Het zijn dit soort dilemma's waarmee vertalers avond aan avond naar bed gaan. Om dan soms midden in de nacht overeind te springen en eventueel 'eureka' te roepen, Grieks voor: ik heb het gevonden!.
Het verlossende Aha-erlebnis. "Ja, dat zou ik vertalen met Aha-erlebnis denk ik", zegt Nicolette Hoekmeijer. Zij heeft in 20 jaar tijd een royale boekenplank aan literatuur uit het Engels vertaald. Ze staat met haar meest recente product 'Dood van een moordenares' (Death of a Murderer) in de hand. Als je het openslaat, zie je haar naam meteen: Uit het Engels vertaald door Nicolette Hoekmeijer. "Dat vind ik wel prettig want je drukt toch een behoorlijk stempel op zo'n boek. Over elk woord heb ik natuurlijk nagedacht. Daardoor is het ook een beetje mijn boek. Als iemand anders het vertaald zou hebben, dan had het er anders uitgezien."
Het is trouwens ook letterlijk een beetje het boek van de vertaler, want de rechten van de vertaling berusten bij de vertaler. Die zo'n vertaald boek dan overigens weer niet op de markt mag brengen zonder toestemming van de auteur.
Onzichtbaar
De helft van de boeken die in Nederland op de markt komen, is vertaald. Dat betekent dus dat er honderden vertalers dag in dag uit bezig zijn om Chinese, Russische, Franse, Roemeense, Duitse, Spaanse literatuur te ontsluiten voor het Nederlandse publiek. Daar mag de lezer best eens wat meer bij stilstaan, vinden de vertalers.
Het is noeste, maar doorgaans onzichtbare arbeid. En wrede paradox: hoe beter de vertaling, hoe geringer de erkenning van de kant van de lezer. Die merkt namelijk alleen dat een boek vertaald is, als het slecht vertaald is. Zo van: 'je kunt wel zien dat dit boek oorspronkelijk blablabla.' Als het goed is vertaald, dan leest hij gewoon een boek. Punt.
Overigens hebben boekvertalers in Nederland niet te klagen. Als je eenmaal een gevestigde reputatie hebt, dan is er werk genoeg en ook het honorarium is helemaal niet slecht. De uitgever betaalt misschien net niet genoeg voor een goed belegde boterham, maar gelukkig voor de vertalers is er het Fonds voor de Letteren dat kan bijschieten. Zeker als het om boeken gaat die van grote waarde worden geacht voor het Nederlandse lezerspubliek.
Uitleg
Maar een beetje meer bekendheid, dat zou geen kwaad kunnen. Vandaar dat er vandaag in verschillende boekwinkels vertalers van literatuur komen uitleggen wat hun werk nou precies inhoudt. En daar kun je ook een boekenleggertje krijgen met wat informatie over de persoon die jouw boek voor je heeft vertaald in begrijpelijk, beter nog, in literair Nederlands.
»
»
»