Damiaan: Heilige uit een dorp van messentrekkers

Door verslaggever Tijn Sadée

'Damiaan inspireert' staat op een vlag die aan iedere gevel in het Vlaamse Tremelo wappert. "Wat hij heeft gedaan, daar in Hawaï met de melaatsen leven, dat doen maar weinigen hem na," zegt een jonge Tremelonaar. "Maar priester worden, zoals hij, dat is nooit in me opgekomen." Zijn vriendin naast hem is daar duidelijk blij mee. "Maar Damiaan is wel een échte held," zegt ze trots. "'t Is er echt ene van Tremelo."

De feitelijke heiligverklaring gebeurt op 11 oktober, tijdens een eucharistieviering op het Sint-Pietersplein in Rome. In Damiaans geboortestad vlak bij Leuven, vieren ze het zondag al met een groot volksfeest.

Zweren
In Tremelo kennen ze Damiaan (1840-1889) als Jozef de Veuster, een boerenzoon die priester werd, en na zijn studies als missionaris naar Hawaï vertrok. Op de geïsoleerde landtong Kalaupapa in de eilandenarchipel ontfierm hij zich over de melaatsen die er als bannelingen leefden in chaos en armoede. Wie besmet werd door lepra werd verstoten en belandde op Kalaupapa.

Damiaan, de priester-timmerman, was hun enige steun. Hij bouwde in de leprakolonie huizen en kerken en at en dronk met de melaatsen, tot hij zelf besmet raakte en stierf. Foto's van Damiaan op zijn sterfbed – zijn lichaam vol zweren – haalden over de hele wereld de voorpagina's. Want het verhaal over zijn missie sprak toen al tot ieders vebeelding.

"Een heilige, maar ook een harde," zegt Hilde Eynikel, die over Damiaan een biografie schreef. Op hulp van zijn eigen kerk hoefde Damiaan niet te rekenen – zelfs niet toen hij vlak voor zijn dood smeekte om een collega-priester die hem de biecht af kon nemen. Zijn laatste verzoek was te veel gevraagd; de angst was groot dat Damiaan anderen zou besmetten.

Eynikel: "Desondanks kreeg hij voor elkaar wat hij wilde. Hij wierf zijn eigen fondsen en zorgde dat de hele wereld wist over het onrecht op Kalaupapa."

Veul karakter
Een oudere heer op het plein voor Tremelo's stadhuis weet wel waar die mentaliteit vandaan komt. "Tremelo stond lang bekend als het dorp van de messenvechters. Mensen met pit. En ja, onze Damiaan was er ook één met veul karakter hè."

Naast het stadhuis wordt gebouwd aan een enorm podium waarop zondag de viering plaatsvindt, in het bijzijn van het Belgische koninklijk paar, kardinaal Danneels en bisschop Silva van Honolulu, de hoofdstad van Hawaï.

"We verwachten tienduizenden bezoekers," zegt Sophie Tuyttens van de gemeente Tremelo.

Aids
In delicatessenzaak Den Trommel is eigenaar Stef De Feyter al helemaal in de ban van de viering. Hij verkoopt Damiaan-koffiemokken, Damiaan-speculaas en Damiaan-bier. Maar, zegt hij, de 'merchandising' dient een goed doel. De opbrengsten gaan naar zijn projekt Kids For Uganda dat hij acht jaar geleden opzette. "We bouwen in Oeganda tehuizen en scholen voor aidsweeskinderen."

Het Vaticaan maakt van Damiaan de patroonheilige van melaatsen en aidspatiënten. In kringen van HIV-verenigingen zorgde dat voor enige scepsis. Damiaan wél aidsheilige maken, maar ondertussen als Vaticaan het condoomgebruik in Afrika ontmoedigen?

"Ik begrijp de argwaan, en natuurlijk is het een politieke manoeuvre van het Vaticaan," zegt Damiaan-biograaf Eynikel. "Maar tegelijk is de analogie heel sterk: leiders aan lepra, dat in de negentiende eeuw als een door seks overgedragen ziekte werd gezien, werden gestigmatiseerd, net zoals nu nog gebeurt met aidspatiënten."

Voetwortelbeentje
Eynikel volgt als commentator voor de publieke omroep VRT de festiviteiten zondag op de voet. Het wordt een ceremonie met ook wat onsmakelijke kantjes, zegt ze. Eynikel: "De bisschop van Honolulu krijgt zondag als reliek een voetwortelbeentje van Damiaan mee naar huis. En volgende week, in Rome, krijgt de paus een haarlokje."

Damiaans stoffelijke resten bevinden zich, verdeeld over ruim dertig doosjes, in de grafkerk in Leuven. "Die doosjes staan klaar om in de toekomst nog te worden verdeeld over de wereld," zegt Eynikel. "Het is niet mijn ding, ik vind 't wat raar, maar het is zo'n typisch katholiek fenomeen."