Door correspondent Arjen van der Horst, Dublin
Vandaag stemmen de Ierse kiezers voor de tweede maal over het Verdrag van Lissabon. Acht vragen over het Ierse referendum.
Waarom houdt Ierland voor de tweede keer een referendum?
Simpelweg omdat de Ieren in het eerste referendum het Verdrag van Lissabon verwierpen. Door het ferme 'nee' belandde het omstreden verdrag in de prullenbak. Ierland, het enige land dat een referendum hield over Lissabon, stond meteen onder zware druk van andere Europese landen om opnieuw een referendum te organiseren.
Brussel hield de Ieren ook een wortel voor de neus: Ierland mocht zijn eurocommissaris (voorlopig) houden, de Ierse neutraliteit zou niet aangetast worden en EU erkende Ierlands soevereiniteit op het gebied van belastingwetgeving en abortus. Na deze garanties ging de Ierse regering overstag en kondigde een tweede referendum aan.
Waarom houden de Ieren überhaupt een referendum?
Nederland en Frankrijk besloten het Verdrag van Lissabon niet voor te leggen aan de kiezers. Ierland heeft die keuze niet. De Ierse wet bepaalt dat het land over elk Europees verdrag die leidt tot een verandering van de Ierse grondwet, een referendum moet houden.
Gaan de Ieren opnieuw het verdrag verwerpen?
Afgaand op de opiniepeilingen zal dit keer een meerderheid van de Ieren voor stemmen. Dat is een groot verschil met vorig jaar. In de aanloop naar het eerste referendum in juni 2008 stuiterden de opiniepeilingen alle kanten uit. Het ene moment leek het ja-kamp aan de winnende hand, dan weer namen de tegenstanders een voorsprong Wat opviel in 2008 was dat er tot op de dag van het referendum een grote groep kiezers was die absoluut niet wist wat ze gingen stemmen. Een groot deel van de zwevende kiezers besloot in het stemhokje toch 'nee' te stemmen en bezegelde daarmee het lot van het verdrag.
De peilingen zijn in de aanloop naar het tweede referendum een stuk consistenter. Alle peilingen van deze maand geven aan dat het ja-kamp aan de leiding gaat, variërend van 46 procent (met 29 procent voor het nee-kamp) tot 68 procent (met 17 procent voor het nee-kamp). Toch gaat het te ver om dit referendum op voorhand een gelopen race te noemen. Daarvoor zijn de verschillen tussen de peilingen te groot en blijft de groep zwevende kiezers (tussen de 15 en 25 procent) fors. Een kleine slag om de arme dus.
Leeft het debat in Ierland?
Net als vorig jaar hangt het land vol met posters en zijn er in de weken voor het referendum dagelijks felle debatten. Het valt op dat het ja-kamp veel actiever is dan een jaar geleden. In 2008 werd de campagne gedomineerd door groepen als Libertas die met succes campagne voerde tegen het verdrag. Volgens de Standards Public Office Commission waren er in 2008 twaalf campagnegroepen actief. Dit jaar zijn het er 44, waarvan de meerderheid groepen die voorstander zijn van Lissabon. Zo bezien leeft het debat wel in Ierland, maar je ziet ook dat de Ieren gemengde gevoelens hebben. Sommige kiezers voelen zich bedrogen, omdat ze vorig jaar al hun stem hadden uitgebracht.
Is er één thema dat de campagne domineert?
Absoluut. Dit jaar staat helemaal in het teken van de economische crisis. Vorig jaar registreerde de NOS nog een veelheid aan argumenten die gebruikt werden in de campagnes. Maar sinds het eerste referendum is er veel veranderd. Ierland verkeert in een diepe recessie. De werkeloosheid is gestegen naar 12 procent, inkomens dalen en de economie zal naar verwachting met 15 procent krimpen in 2009.
Het ja-kamp, dat vorig jaar geen duidelijk argument had, speelt daar handig op in. Zij beargumenteren dat Ierland in tijden van crisis Europa meer dan ooit nodig heeft en dat de Ieren het zich niet kunnen veroorloven om nee te stemmen. Het zijn argumenten die grenzen aan bangmakerij, maar het lijkt wel te werken.
Is het Verdrag van Lissabon meteen van kracht als Ierland voor stemt?
Nee, de presidenten van Polen en Tsjechië moeten nog steeds hun handtekening onder het verdrag zetten. De Poolse president Kaczynski heeft al aangegeven dat hij zijn handtekening zet als de Ieren voor stemmen. Tsjechië is nog een vraagteken.
Wat zijn de gevolgen als Ierland het verdrag opnieuw verwerpt?
Eén: een tweede 'nee' is het einde van de Ierse regering wiens geloofwaardigheid op het spel staat. De Ieren zullen dan binnenkort opnieuw naar de stembus moeten om een nieuw parlement te kiezen. Twee: dit betekent waarschijnlijk het definitieve einde van het Verdrag van Lissabon. Veel EU-landen hopen dan ook dat de Ieren dit keer 'ja' zullen zeggen, want er is geen plan B.
Wanneer weten we de uitslag?
De stemlokalen sluiten vandaag om 22 uur plaatselijke tijd. Zaterdagochtend beginnen ze met het tellen van de stemmen. De verwachting we in de loop van zaterdagmiddag de uitslag hebben.
»
»
»