Door correspondent Wouter Zwart
Terwijl China zich opmaakt voor de 60ste verjaardag van de Volksrepubliek, houdt de stichter, Mao Tse Toeng, nog altijd een oogje in het zeil. Vanaf een reusachtig portret kijkt hij uit over het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, de plek waar hij op 1 oktober 1949 het 'nieuwe' China uitriep.
Maar tijden zijn sterk veranderd sinds de Grote Roerganger de uitzinnige menigtes toezwaaide. Mao is al ruim 30 jaar dood, en de moderne Chinees racet voorbij aan zijn portret in de nieuwste auto, met de nieuwste telefoon aan het oor. De stad lijkt Mao Tse Toeng een beetje te vergeten, of heeft op zijn minst geen tijd meer voor hem. In plaats daarvan prijkt zijn beeltenis vaker op souvenirs en prullaria bestemd voor toeristen.
Mao's verre achterneef Mao An Ping vindt al die stadse troep maar niets. Vooral de T-shirts, petjes en horloges met het gezicht van zijn oom erop. "Sommige portretten lijken niet eens. Het is zo gevoelloos, zo oneerbiedig."
An Ping is een oude boer, een van de weinige mensen in de familie Mao die besloten heeft op het platteland te blijven. "Want dat zijn wij Mao's immers, boeren van oorsprong."
Daar op het platteland is het respect voor de Grote Roerganger veel groter dan in de stad. Hier wonen immers de mensen die nog niet zo hebben geprofiteerd van de economische voorspoed. Mensen die nog niet zijn verzwolgen door de drang naar zelfverrijking en het egoïsme die het kapitalisme met zich mee kan brengen. Om die reden is het verlangen naar 'vroeger' misschien ook sterker hier, toen weliswaar iedereen arm, maar ook gelijk was.
"Ik ben ontroerd om hier te zijn," zegt een man met zwarte handen van het bewerken van het land. Hij is een van de duizenden eenvoudige Chinezen die dagelijks het geboortehuis van Mao bezoeken. Het is een bedevaartsoord geworden, diep in de zuidelijke provincie Hunan. " Hoewel ik Mao zelf nooit ontmoet heb, bewonder en aanbid ik hem." Andere bedevaartsgangers zijn het met 'm eens "Mao heeft het nieuwe China gesticht. Daar moet je respect voor hebben."
Mao's fouten
Even zo groot als Mao's verdiensten, waren zijn fouten. Oorlog en hongersnood hebben aan miljoenen Chinezen het leven gekost. En tijdens de Culturele Revolutie (1966-1976) leed de gehele bevolking onder economische rampspoed en een terreur van angst en vervolging.
"Een van Mao's grootste fouten," erkent achterneef An Ping "was dat hij alles en iedereen neersloeg. Mensen werden vervolgd, kwamen in problemen. Ook de politie maakte fouten. Het was een moeilijke tijd."
Ook Mao An Ping zelf ontkwam als familie van de grote leider niet aan de gevolgen van de Culturele Revolutie. Hij werd net als miljoenen andere jonge mannen het land ingestuurd om de proletarische heilstaat tot een succes te maken. Het werd een ramp.
Hoewel de littekens van het verleden zeker nog niet geheeld zijn, wijzen bezoekers van het geboortehuis liever op de triomfen van Mao Tse Toeng. Zijn historische ontmoeting met de Amerikaanse president Nixon in 1972 bijvoorbeeld, wat het begin van de voorzichtige opening naar het westen betekende. En natuurlijk de stichting van de Volksrepubliek.
Verschillen
Of Mao's tijdperk de modernisering van China nou heeft geholpen of juist tegengewerkt, daarover verschillen in het buitenland de meningen sterk. In China zelf is het oordeel helder: Mao is en blijft de Vader des Vaderlands. Maar hoe die vader wordt herinnerd, daarin zijn anno 2009 grote verschillen. Op het platteland is het respect en de verering dus grotendeels onveranderd. Maar in de stad wordt Mao steeds meer antiek: gewaardeerd om zijn historische waarde, maar vooral ook geliefd om zijn commerciële waarde; Klokjes, horloges, petjes, T-shirts.
»