Door redacteur binnenland Ilan Sluis
En weer probeert een gemeente met de wet Bibob in de hand een seksondernemer weg te krijgen. Vandaag probeert Alkmaar via een rechtszaak af te komen van raamprostitutie in het centrum. De stad heeft met 124 'ramen' het op één na grootste prostitutiegebied van Nederland. Maar wat is dat nou eigenlijk, die wet Bibob? En hoe functioneert 'ie?
De wet Bibob is er sinds 2002. Het is een uitvloeisel van de IRT-affaire en is afgeleid van Italiaanse en New Yorkse anti-maffia wetgeving. De wet geeft gemeenten de mogelijkheid om vergunningen in te trekken of te weigeren van ondernemers van wie vermoed wordt dat ze hun bedrijf gebruiken voor criminele activiteiten, bijvoorbeeld het witwassen van geld, drugshandel-, of mensenhandel. De wet wordt vooral ingezet in de horeca, prostitutie en vastgoedhandel. Is er een vermoeden dat een ondernemer niet zuiver op de graat is, dan kan een gemeente een advies vragen aan het bureau Bibob.
Yab Yum
Bibobzaken zijn vaak in het nieuws. De gemeente Amsterdam heeft seksclub Yab Yum gesloten, wil dat het erotische theater Casa Rosso en de Bananenbar ook dicht gaan. En de gemeente kocht veel peeskamers, 'ramen' in het jargon, van pandjesbaas Charles Geerts en panden op het Damrak van de Israeliër Barazani. Alleen in het geval van Yab Yum kreeg de gemeente van de rechter gelijk. Casa Rosso en de Bananenbar zijn nog steeds open. Bij Geerts en Barazani werkte Bibob als drukmiddel om vastgoed op te kopen. Ook in andere plaatsen, in Groningen bijvoorbeeld, werd de wet Bibob toegepast om onwelgevallige ondernemers weg te krijgen, maar daar lukte het niet.
Nu is het dus Alkmaar die een ondernemer weg wil hebben. Koos Nool verhuurt met zijn bedrijf al sinds tientallen jaren het grootste deel van de 'ramen' op de Achterdam. Tot volle tevredenheid van de gemeente. Maar nu zou hij weleens zakelijke contacten kunnen onderhouden met grote criminelen, concludeert de gemeente op basis van een Bibob-advies. De ondernemer huurt panden die mogelijk met geld van de Heineken-ontvoering zijn gekocht. Zelf ontkent hij die contacten natuurlijk en vecht het intrekken van zijn vergunning aan. Zijn advocaten willen de zaak ook gebruiken om de aanval te openen op de opstellers van die adviezen, het bureau Bibob.
Anoniem
Bureau Bibob doet niet zelf onderzoek, maar raadpleegt bronnen als politie, justitie, de Fiod en zelfs publicaties in de media. Op basis daarvan wordt een advies opgesteld dat naar de gemeente gaat. Maar wie dat advies maakt, op welke informatie dat wordt gebaseerd en hoe hard die informatie is, dat wordt niet gemeld. Het is een betrekkelijk anoniem gebeuren dus, dat bureau.
"Nou en?," zullen de meeste mensen denken. Waar rook is, is toch meestal vuur? Als je niets misdaan hebt, heb je ook niets te vrezen. Dat is waar. Maar denk er niet te lichtzinnig over. Want: wat nou als je als ondernemer zonder dat je het weet zaken doet met een crimineel en je naam plotseling opduikt in een politieonderzoek? Of als je naam door een kwaadwillende wordt misbruikt? Ook dan kun je een negatief stempel krijgen van bureau Bibob, met alle gevolgen voor je bedrijf en je toekomst.
En daar wringt nu precies de schoen, betogen advocaten die betrokken ondernemers bijstaan. Want het onschuldprincipe, zoals dat in het strafrecht bestaat, geldt bij deze bestuursrechtelijke wet niet. Het bureau Bibob beschuldigt je ergens van en als je het er niet mee eens bent, is het aan jou dat te weerleggen. Maar de grond voor die beschuldigingen weet een betrokkene niet, die is geheim. Bovendien zie je misschien nog een beetje wat voor informatie is gebruikt, je ziet niet welke informatie is weggelaten. En dat is vechten tegen windmolens, vinden advocaten.
Spagaat
Deskundigen zijn het daarmee eens, al zien zij wel de spagaat waarin de overheid zit. Enerzijds de sterke roep vanuit de maatschappij om criminaliteit en verwevenheid tussen onder- en bovenwereld hard aan te pakken, anderzijds het recht om je als beschuldigde te verdedigen. Er wordt wel gewerkt aan aanpassingen van de wet. Maar dat zijn uitbreidingen van bevoegdheden, of tegemoetkomingen aan betrokkenen, zoals het ter beschikking stellen van een afschrift van het Bibob-advies. Nu mag je dat alleen maar inzien en met een beetje geluk aantekeningen maken. Maar die aanpassingen gaan niet ver genoeg, vinden deskundigen. Er moet een oplossing komen voor het probleem van de anonimiteit en de oncontroleerbare feiten in een Bibob-advies, vinden ze. Maar wat die oplossing is, dat weten zelfs zij niet.
»