De zwart-witbeelden uit 1929 van black monday kregen een jaar geleden kleur toen een Amerikaanse financiële reus failliet ging. Op 15 september 2008 kwam een onverwacht einde aan het bestaan van zakenbank Lehman Brothers. De dag ging de geschiedenis in als één van de opmerkelijkste in de financiële wereld en zou de diepste recessie inluiden sinds de crisis van de jaren dertig. Hoe plotseling het einde van Lehman ook kwam, helemaal een donderslag bij heldere hemel was het ook weer niet. Al meer dan een jaar waren er grote zorgen over de gezondheidstoestand van het Amerikaanse bankwezen.
Katoenteelt
Aanleiding was de zwakke woningmarkt in de VS. Amerikanen die hun huis verkochten omdat ze bijvoorbeeld hun werk verloren, kregen daar niet genoeg voor om hun torenhoge hypotheek af te lossen. Banken en andere geldschieters moesten miljarden dollars toeleggen op de vele risicovolle leningen die ze hadden uitstaan. Beleggers kregen in de nazomer steeds meer argwaan en de beurskoersen van banken en verzekeraars gingen onderuit. Op 9 september verdampte maar liefst veertig procent van de beurswaarde van Lehman.
Aardverschuiving
Er was geen houden aan; Lehman, groot geworden in de negentiende eeuw als financier van katoenteelt en spoorwegaanleg, zette zichzelf in de etalage. De zwarte maandag van vorig jaar begon met het nieuws dat twee potentiële kopers van Lehman, Bank of America en Barclays, zich terugtrokken. In plaats daarvan kocht Bank of America een andere zakenbank die er eveneens slecht voorstond: Merrill Lynch. Deze transactie op zich betekende ook al een aardverschuiving op Wall Street.
Vier deskundigen over het jaar na de val van Lehman Brothers:
In Den Haag was het een dag later in alle opzichten een stralende Prinsjesdag. Het kabinet hield het er op dat Nederland er sterk voorstaat en wel een stootje kan verdragen.
Fortis
De dagen daarna kwamen de aandelenkoersen wereldwijd in een vrije val terecht, de kredietcrisis werd een beurscrisis. Bij ons had dat vooral gevolgen voor Fortis, die net een groot deel van ABN Amro had overgenomen. Enkele weken later zou Fortis zelfs worden genationaliseerd, iets dat tot dan ondenkbaar leek.
Depressie
De wereldeconomie zat dan ook in het diepste dal sinds de crisis van de jaren dertig. Helemaal vergelijkbaar is de toestand met deze donkere jaren van de vorige eeuw niet. Toen was de recessie de voorbode van de Grote Depressie, de huidige recessie lijkt zijn einde te naderen.
Terugblik
Minister van Financiën Wouter Bos zegt dat hij geschrokken was van de invloed die de val van Lehman Brothers had op Nederlandse financiële instellingen. Nauwelijks bekomen van de schrik kwamen daar twee weken later nog eens de problemen van Fortis bij.
Nout Wellink, president van De Nederlandsche Bank, voorzag wel dat de val ook voor Nederland nadelige gevolgen zou hebben, maar was verrast door de snelheid en de omvang van de uiteindelijke problemen.
Roderick Munsters was een jaar geleden nog hoofd beleggingen van pensioenbedrijf APG, wat onder meer de beleggingen voor het pensioenfonds ABP verzorgt. Hij vertelt dat de financiële crisis grote impact had voor Nederlandse pensioenfondsen. Het kost nog jaren om de gevolgen te boven te komen. Ook in de toekomst zullen pensioenbedrijven risico's moeten blijven nemen, want zonder risico's zullen pensioenen onbetaalbaar blijven, zegt Munsters. Commercieel directeur van obligatiebelegger PIMCO Marc van Heel was één van de eersten die na de val weer durfden te investeren in de zogenaamde 'rommelhypotheken'. Verder zegt dat hij dat er in de hectiek van de eerste periode van de financiële crisis veel te veel beleggingen 'als een kind bij het badwater zijn weggegooid', terwijl deze wel degelijk nog waarde hadden.
»