Is het een echte Rembrandt of niet? Het schilderij David en Jonathan dat in het museum de Hermitage in Sint-Petersburg hangt, werd twintig jaar lang als een echte Rembrandt gezien. In 1989 werd het als zodanig afgeschreven, maar nu blijkt het misschien toch om een echte Rembrandt te gaan.
Die conclusie trekt Anna Tummers, zij is conservator van het Frans Hals Museum in Haarlem. Op 16 september promoveert Tummers als eerste kunsthistoricus ter wereld op toeschrijvingsproblematiek in de schilderkunst.
Andere opvattingen
Met haar conclusie druist zij regelrecht in tegen die van het Rembrandt Research Project, een onderzoeksteam dat de echtheid van vermeende Rembrandts onderzocht in de jaren negentig.
Maar volgens Tummers keken zij niet op de juiste manier naar het schilderij. In de 17e eeuw hield men er hele andere opvattingen op na over schilderkunst. Kijkend met de ogen van iemand uit de 17e eeuw, wordt duidelijk waarom het toen als echte Rembrandt werd gezien, vindt ze.
Argumenten
Tummers heeft in de literatuur terug kunnen vinden welke argumenten destijds gehanteerd werden. "In die tijd werd heel precies genoteerd wat men belangrijk en goed vond aan schilderijen."
"Het gaat om het gezicht van de hoofdfiguur Jonathan, de uitdrukking van emotie, de achtergrondscène waarop Jeruzalem is verbeeld en de manier waarop met licht en kleur ruimte en hiërarchie in de voorstelling is aangebracht."
Verhaal
Volgens Tummers laat de combinatie van rijke kleding en de kwetsbare houding van David zien hoe Rembrandt het Bijbelse verhaal heeft doordacht en uitgevoerd.
David valt huilend in de armen van Jonathan, die zijn leven heeft gered omdat hij de jonge David tijdig heeft gewaarschuwd dat Jonathans vader Saul hem wilde vermoorden.
Bovendien is het zeer waarschijnlijk dat het schilderij grotendeels door assistenten van Rembrandt is geschilderd. Dat zou de lagere kwaliteit van afwerking van het schilderij verklaren.
Uniek
Volgens Tummers was dat in die tijd heel normaal. In de zeventiende eeuw ging men er niet van uit dat schilderijen van oude meesters ook echt alleen door die oude meester waren geschilderd.
Zeventiende-eeuwse schilders lieten soms zelfs bewust schilderijen van verschillende kwaliteitsniveaus maken zodat ze met hun signatuur aan konden geven welk werk ze zelf het beste vonden, vertelt Tummers.
Het schilderij, gesigneerd en gedateerd in 1642, was voor haar onderzoek een uniek geval omdat de herkomst sinds het ontstaan ervan vastgelegd is. "We weten op elk moment van wie het was."
Vrienden
De vroege eigenaren waren gerenommeerde verzamelaars die het werk doorverkochten voor prijzen die erop wijzen dat het als Rembrandt werd gezien.
De eerste eigenaar, Laurens van der Hem, was nota bene een tijd- en stadsgenoot van Rembrandt. Een verzamelaar met een goede reputatie. "We kunnen net niet bewijzen dat ze vrienden waren, maar ze hadden veel kennissen gemeen", zegt Tummers.
Deel deze pagina
»
»