Door Aniete Coelingh
In het Utrechtse Wereldculturencentrum RASA leest een man voor uit zijn eigen boek, in het Turks wel te verstaan. Lang niet alle aanwezigen verstaan het, maar "dan hebt u er een beetje een gevoel bij", zegt hij.
Het is de Turkse Nobelprijswinnaar (2006) en romanschrijver Orhan Pamuk. Hij is in Nederland om zijn nieuwe boek 'Het Museum van de onschuld' onder de aandracht te krijgen.
Vertaling
De auteur wordt namens het publiek ondervraagd door journalist en schrijver Bas Heijne. Heijne vindt zichzelf niet de meest geschikte interviewer voor het gesprek met Pamuk.
Hij had liever gezien dat Michaël Zeeman het interview zou doen. Helaas kwam Zeeman eind juli te overlijden. Zeeman wist alles van de literatuur van Pamuk. Bovendien waren Pamuk en Zeeman vrienden.
Heijne hoeft niet veel vragen te stellen, Pamuk begint meteen met voorlezen. Een vertaling volgt en meteen wordt duidelijk dat dit boek weer een heel ander karakter heeft dan zijn eerdere boeken.
Liefde
De bekendste boeken van Pamuk, zoals Sneeuw, spelen zich af in de Turkse samenleving en zeggen ook veel over de politieke situatie. Dit boek gaat over een man die je overal ter wereld zou kunnen tegenkomen.
Het is een liefdesverhaal, maar volgens Pamuk zonder melodrama. Daar rekent hij juist mee af. Het gaat eerder over levenslessen en hechten. "Liefde is hier zoals een auto-ongeluk. Het gebeurt, wat doe je eraan?"
Dat laatste, wat je ermee doet, neemt in het boek obsessieve vormen aan. Het beschrijft de liefde van een rijke Istanbulse zakenman voor Füsun, een ver familielid dat veel jonger is dan hij en bovendien getrouwd.
Herkenbaar
De man bezoekt haar acht jaar lang, meerdere keren per week. Hij eet met de familie, kijkt tv met ze en ondertussen bestudeert en bewondert hij haar. Wat zich daar afspeelt, beschrijft Pamuk tot in de kleinste details.
Is de man obsessief of een fetisjist door acht jaar van zijn leven weg te gooien door haar te blijven bezoeken? Nee, vindt Pamuk. "Het is heel herkenbaar, we zouden ons eigenlijk allemaal zo willen gedragen bij een onbereikbare liefde. Iedereen wil iets bijzonders. En deze man verwacht ook dat zijn droom om met haar te leven wel uit zal komen."
Pamuk beschrijft de stilte en rust die in elk gezin na zeven uur 's avonds voorkomen. Waarom? Omdat die nooit in boeken voorkomen, maar juist 90 procent van de tijd beslaan. Ze geven het menselijk leven beter weer dan wat dan ook, vindt Pamuk.
Voorwerpen
Hij houdt van de details. Ze geven de geborgenheid en veiligheid weer van elk middenklassen gezin in Istanbul in de jaren 70, en soms juist de verveling van datzelfde gezin.
Het kijken naar de enige tv-zender die er is. Je koos niet wat je wilde zien, de tv koos jou. Je accepteerde wat werd uitgezonden, maakte er samen grapjes over en sprak er de volgende dag over door met de groenteboer die lijkt op de presentator van die vorige avond.
Het lukt Pamuk daarmee weer een sprekend beeld te schetsen van de Turkse samenleving. Zonder grootse meeslependheid, maar met voorwerpen. De voorwerpen van de vrouw die de man in het boek zo bemint.
Verbeelding
Pamuk gaat daar nog een stap verder in. Het 'Museum van de Onschuld', bestaat namelijk echt. En wordt volgend jaar geopend in Istanbul. Het boek vormt eigenlijk de catalogus, vertelt Pamuk.
Er zijn niet alleen voorwerpen uit die tijd te zien, maar ook foto's, postkaarten, kranten en kleren uit die periode. "We vergeten soms uit hoeveel details ons leven bestaat, het wordt nergens opgemerkt. Dat is het mooie van een roman. Het gaat allemaal om verbeelding."
Boektitels
Het is volgens Pamuk de bedoeling om een beeld van het leven in Turkije van die tijd te schetsen. Een cultureel statement? "Dat weet ik niet", zegt Pamuk. "Maar als u me dat over vier jaar nog eens vraagt, dat weet ik het misschien wel."
Waarom het 'Museum van de Onschuld? Pamuk: "Ik ben niet zo goed in het uitleggen van boektitels. Ik houd in ieder geval niet van opsommende boektitels zoals 'de lange, hete zomer'. Een titel moet een aanleiding zijn voor meer discussie over het boek of een extra twist aan een boek geven. Onschuld is een thema in het boek, een symbool. Het doet denken aan maagdelijkheid of naïviteit zoals die van een kind", vertelt Pamuk.
Veranderingen
Aan het eind van de avond krijgt Pamuk toch een vraag over de huidige ontwikkelingen in Turkije. "Met zoveel veranderingen in Turkije op dit moment, heeft u al een roman in uw hoofd dat daarover gaat?", vraagt een van de bezoekers in de zaal. Het antwoord van Pamuk is net zo gevat als zijn andere antwoorden van die avond.
"Ik ben niet zo goed in het bijhouden van de huidige ontwikkelingen. Het duurt zoveel jaren om een roman te schrijven. Van het bedenken in mijn hoofd tot aan de publicatie, dat neemt zeker vijf jaar in beslag. Mocht ik iets over een Islamitische regering schrijven, dan loop ik het risico dat die er niet meer zit tegen de tijd dat het boek uitkomt."
Voor de nieuwsgierigen: Pamuk heeft alvast de locatie van zijn 'Museum van de Onschuld' in het boek geplaatst. Bovendien zit er volgens Pamuk een entreebewijs achter in het boek, waarmee de lezers van het boek vanaf volgend jaar het museum kunnen bezoeken.
Deel deze pagina
»
»
»