"Cornelius Vanderbilt was altijd een ondergeschikt personage in verhalen over anderen. Er was nog nooit een bevredigende biografie aan hem gewijd."
De Amerikaanse geschiedkundige T.J. Stiles heeft dat nu meer dan goed gemaakt. In 736 pagina's beschrijft hij de enorme invloed die Vanderbilt (hij stamde af van Nederlandse kolonisten) gehad heeft op de VS.
Geboren in 1794 begon hij zijn carrière in het slaperige postkoloniale Amerika van boeren en boten, maar bij zijn dood in 1877 was die samenleving onherroepelijk veranderd, mede dankzij Vanderbilt zelf, schrijft Stiles in zijn boek The First Tycoon.
Big business
"Vanderbilt had een centrale rol in het maken van de moderne Amerikaanse economie. Men wist al langer hoe belangrijk hij als spoorbaron was in de ontwikkeling van het transportsysteem in de VS, maar waar ik echt de nadruk op leg is zijn rol in de ontwikkeling van het bedrijfsleven, big business."
"Hij was het die de grote corporatie hielp ontwikkelen: hij nam kleine spoorbedrijfjes over die voor lokale doeleinden waren opgericht en vormde die om tot een enorm spoornet. Daarmee creëerde hij enorme rijkdom en hielp hij Wall Street groeien."
Nederlandse wortels
Stiles denkt dat de Nederlandse wortels van Vanderbilt hem een goede start hebben gegeven. "Zijn vader was een telg uit een oude Nederlandse kolonistenfamilie. Ze hadden boerenbedrijfjes en exploiteerden pontjes. Ze waren hardwerkend en marktgericht. In een tijd dat de meeste boeren van Engelse origine nog alleen voor zichzelf werkten, handelde zijn familie ook op de markt."
"De Nederlanders kenden ook een traditie van zeer actieve vrouwen. Vanderbilts moeder, hoewel die afstamde van de Engelsen, was Nederlandser dan haar man in dat opzicht. Ze beheerde haar eigen geld en leende dat ook uit. Ik ontdekte dat ze ook aan haar eigen dochter en schoonzoon geld leende en toen die dat niet konden terugbetalen, liet ze hen failliet verklaren."
"Dit waren bijzonder onsentimentele zakenmensen, iets wat belangrijk is geweest voor Cornelius' latere succes."
Roofridder
Als Vanderbilt op het hoogtepunt van zijn carrière al zijn bezittingen te gelde had gemaakt, had hij één van elke twintig dollar in de VS gehad. Hij voerde keihard strijd tegen concurrenten en mengde zich zelfs in een oorlog tussen Nicaragua en Costa Rica om zijn belangen veilig te stellen.
De New York Times noemde hem een robber baron, naar de roofridders die in de Middeleeuwen reizigers plaagden, een term die sindsdien algemeen gebruikt wordt voor nietsontziende industriëlen.
Was hij een robber baron? "Ja en nee", legt Stiles uit. "Dit voert terug op de tegenstelling binnen het kapitalisme zelf. Aan de ene kant leidt het kapitalisme tot creativiteit en productiviteit. Het creëert rijkdom en zorgt voor ontwikkelingen waar iedereen baat bij heeft. Vanderbilt is daar een goed voorbeeld van: het transportnetwerk dat hij schiep verlaagde de reiskosten voor iedereen."
Wurggreep
"Maar doordat hij zo'n enorm bedrijf maakte, hadden zijn persoonlijke beslissingen invloed op het publiek. Hij kreeg een wurggreep op de nationale economie. Meer dan eens maakten zijn persoonlijke belangen inbreuk op het publieke goed."
"Bijvoorbeeld in januari 1867. Tijdens een ruzie met een ander spoorwegbedrijf stopte hij alle treinen naar New York. Midden in de winter, toen er nog geen tunnels en bruggen naar Manhattan waren en de pontjes door ijs niet konden varen. Zijn bedrijfsstrategie sneed New York dus af van de buitenwereld."
Schrander
Hoe zou Vanderbilt gezien worden als hij vandaag de dag nog actief was geweest op Wall Street, in een recessie, met vallende beurskoersen en geschaad consumentenvertrouwen? "Dat is het soort speculatieve vraag dat een eerlijke historicus liever niet beantwoordt", zegt Stiles. "Maar laat ik me op glad ijs begeven. Ik denk dat hij als een wijs man gezien zou worden. Hij was geslepen. Toen tegen het einde van zijn leven de ergste depressie tot dan toe de VS trof, de Panic of 1873, zag hij het aankomen, omdat hij al verschillende crises had meegemaakt."
"Op de dag dat de Panic begon, uitte Vanderbilt kritiek in de pers over wat er gaande was in de financiële markten. Als je daarin 'spoorwegbeleggingen' vervangt door 'hypotheekbeleggingen', zou hij de huidige crisis hebben kunnen beschrijven. Hij legde de vinger op de zere plek: de ontoombare inflatie van goederen, de bubbel."
"Cornelius Vanderbilt zou vandaag de dag gediend hebben als een voorbeeld van hoe het wel moest."
The First Tycoon: The Epic Life of Cornelius Vanderbilt - TJ Stiles - Knopf (import: Van Ditmar) - 9780375415425
Deel deze pagina
»
»
»