Door redacteur Lambert Teuwissen
"Het is 2000 jaar bijzondere geschiedenis. Als je gelooft dat de Heilige Geest de paus leidt, dan is het pausdom op deze manier gestuurd; door de handelingen van feilbare mensen, die het in verschillende richtingen hebben gevoerd."
Roger Collins weet waar hij het over heeft. In zijn lijvige boek 'Sleutelbewaarders' leidt de Britse historicus zijn lezers door die twintig eeuwen oorlog, intriges, leugens en geloof, met veel oog voor de soms al te wereldse afwegingen die ten grondslag lagen aan de politiek van Jezus' plaatsvervanger op aarde.
"Het was voornamelijk een kwestie van wat je weg moest laten", lacht Collins, die een nog dikker boek bij zijn uitgever had ingeleverd. "Je kunt al vele mensenlevens lang schrijven over slechts een deel van deze geschiedenis." Dat komt mede omdat de verhalen over de pauselijke levens in de loop der eeuwen werden aangevuld met legendes, propaganda, roddels en achterklap.
Collins noemt als voorbeeld Johannes XII, een van de meest notoire pausen uit de Middeleeuwen. "Hij werd afgeschilderd als iemand die gokte, vloekte, zelfs diakenen castreerde. Iemand die met de maîtresse van zijn vader sliep en uiteindelijk stierf tijdens seks met een getrouwde vrouw."
"Maar al deze verhalen komen van een auteur in dienst van keizer Otto I, die een conflict had met de paus. Het is dus een kwestie van propaganda."
Maîtresse als Maria
Ook over de Borgia-paus, Alexander VI, berucht om zijn nepotisme en zucht naar macht, oordeelt Collins verrassend mild. "Het is vaak zo dat je bij de pausen waarover de ergste verhalen de ronde doen, toch goede redenen kunt vinden waarom ze zich zo gedroegen. Ze waren niet zo slecht als dat ze werden afgeschilderd. Vaak werden ze verketterd door hun opvolgers, of anderen die belang hadden bij hun slechte naam."
Zo was Alexander een Spanjaard in een door Italianen overheerste curie. Geen wonder dat hij zijn eigen mensen op belangrijke posities wilde hebben.
En diens woeste liefdesleven dan? Alexander verfraaide zijn slaapkamer zelfs met een schilderij waarop hij een Maria vereerde waarvoor een van zijn geliefden model had gestaan. "Zie het maar als een soort familiefoto. Hij was een vriendelijke huisvader, die erg gesteld was op zijn vrouwen en kinderen."
Afwachten
Over de meer moderne pausen moet Collins noodgedwongen zijn oordeel uitstellen. Over bijvoorbeeld oorlogspaus Pius XII wacht hij net als zoveel anderen op de opening van de archieven van het Vaticaan ("Wanneer dat ook moge zijn."). In het geval van Johannes Paulus II is het gewoon nog te kort geleden om een goed oordeel te vellen.
Collins haalt twee Middeleeuwse pausen aan om uit te leggen wat hij bedoelt: Gregorius de Grote en Innocentius III. Allebei belangrijk, maar met een totaal verschillende erfenis. "Gregorius geldt als een groot voorbeeld voor veel pausen. Hij liet ons het model na van leiderschap door dienstbaarheid. Innocentius III wordt vaak genoemd als de belangrijkste Middeleeuwse paus, maar hij was vooral belangrijk in zijn eigen tijd. Het is afwachten of Johannes Paules II een Gregorius of een Innocentius zal zijn."
Toekomst
Wil hij een gokje wagen? "Ik weet zeker dat Johannes Paulus II populair zal blijven en heilig verklaard zal worden, maar wat zijn beleid betreft denk ik dat het pausdom in de komende decennium weg moet van zo'n autoritaire style en meer compromissen zal moeten sluiten met de moderne wereld."
"Hoe snel dat zal gebeuren? Een hoop hangt af van het volgende conclaaf. Benedictus werd gekozen omdat hij continuïteit vertegenwoordigde in een tijd dat men niet precies wist welke kant men uit wilde. Het volgende conclaaf zal cruciaal zijn wat betreft de richting van het pausdom."
"Ongetwijfeld zal de paus en de curie dan overigens zeggen dat er helemaal geen verandering plaatsvind, maar zo doet men het al 2000 jaar: zeggen dat alles hetzelfde blijft."
Roger Collins - Sleutelbewaarders: De geschiedenis van de pausdom van Petrus tot Benedictus XVI - Bert Bakker - 9789035131521 - €34,95
Deel deze pagina
»
»
»