NOS Radio reist deze zomer dwars door Nederland, te beginnen op 27 juli in het Zeeuwse Sluis. We eindigen vier weken later op 21 augustus in Roodeschool in Groningen. Vandaag houdt onze verslaggever halt in Balkbrug.
Door Marc-Robin Visscher
Vroeger was Overijssel moeras. Er was geen doorkomen aan. Balkbrug was één van de weinige plekken waar je met droge voeten naar het noorden kon. Vanwege die strategische ligging werd hier de vesting Ommerschans gebouwd. Om de Spanjaarden tegen te houden. Maar de vijand kwam niet.
Koning Willem I gaf de in verval geraakte Ommerschans in bruikleen aan de maatschappij van Weldadigheid. Die wilde arme arbeiders uit de stad een nieuwe toekomst bieden. Door strenge dicipline en hard werken werden ze opgeleid tot boer. Wie niet hard genoeg werkte of zich niet netjes gedroeg, moest naar de Ommerschans.
In deze strafkolonie werd ze hardhandig manieren bijgebracht. Later kwamen ook bedelaars hier terecht. In een speciaal gebouw (toentertijd het grootste gebouw van Nederland!) werden meer dan duizend armoedzaaiers gehuisvest. Ze moesten werken voor geld en eten, en als ze goed hun best deden mochten ze na een jaar weer weg.
De omstandigheden waren erbarmelijk. Velen overleefden het niet en belandden in een massagraf dat nu onherkenbaar in de bossen verscholen ligt. Hier zijn naar schatting 5600 mensen anoniem begraven.
"Balkbrug was een ontmoetingspunt van goede bedoelingen", zegt Wil Schackman. Hij schreef het boek "De Proefkolonie" over de deze roerige periode. "Het leuke van het schrijven van dit boek is dat ik een aantal mensen heel goed heb leren kennen".
Hij bedoelt mensen uit die tijd, zowel weldoeners als bedelaars: de notabelen en de paupers. In zijn boek krijgen ze een gezicht: "Ik hoop dat ik ze recht gedaan heb", zegt Schackman. We banjeren over een modderig pad door het bos, muggen van ons afslaand. Verscholen in het struikgewas vinden we een ijskelder waar vroeger voedsel in werd bewaard. Nu wonen er vleermuizen.
Toen op 15 oktober 1889 Sientje Hogenberk werd verkracht en vermoord door een bedelaar was de maat vol voor de Balkbruggers. De bedelaars moesten weg. Maar het dorp bleef het centrum van goede bedoelingen. Er kwam een inrichting voor "psychopaten": Veldzicht. Begonnen als "opvoedingsgesticht" is Veldzicht tot op de dag van vandaag een tbs-kliniek.
"Meer dan 30 jaar heb ik daar met plezier gewerkt", vertelt William Jansen. Tegenwoordig is hij actief in de Vereniging de Ommerschans, die de geschiedenis van dit gebied in kaart brengt. Eeuwenlang al worden ontheemden, gestoorden en beperkten naar Balkbrug gebracht met de bedoeling ze terug in het gareel te krijgen. Jansen: "Dat is het karma van Balkbrug".
»
»
»