Radioroute: Waagt Zutphen de sprong?

NOS Radio reist deze zomer dwars door Nederland, te beginnen op 27 juli in het Zeeuwse Sluis. We eindigen vier weken later op 21 augustus in Roodeschool in Groningen. Vandaag Zutphen. Gisteren werd een bezoek gebracht aan Barneveld. 

Door verslaggever Marc-Robin Visscher

Zeventien eeuwen lang bestaat deze nederzetting langs de IJssel. Een van de oudste steden van ons land. Met minder dan 50.000 inwoners niet erg groot - maar wel volwassen. Blakend ligt de stad langs de oever: tevreden, zelfverzekerd, gedistingeerd. Zo is Zutphen zichzelf.

Wie Zutphen binnenrijdt, ziet dat we hier te maken hebben met een stad die zich op een bescheiden manier laat gelden. Zutphen heeft maarliefst vier "partnersteden". Zo weten ze ook in Engeland, Roemenië, Estland en Nicaragua van het bestaan van deze oude hanzestad aan de IJssel. En andersom natuurlijk.

Na zeventien eeuwen maakt Zutphen zich op voor de sprong. De sprong naar de andere oever. Een brug is er natuurlijk al lang: de gigantische stalen constructie die prachtig is van lelijkheid. Maar nu wil de stad aan de andere kant van het water gaan uitbreiden.

Een trendbreuk: straks ligt Zutphen niet meer aan het water, maar stroomt de IJssel dwars door de stad heen. Als het allemaal door gaat. De plannen stuiten op verzet in Zuthpen. Maar de gemeenteraad heeft al "ja" gezegd.

Eén ding staat vast: de rivier moet meer ruimte krijgen. Dijken moeten verlegd om te voorkomen dat de bewoners hier straks natte voeten (of erger) krijgen. Een ander probleem is het verkeer. Er moet een nieuwe rondweg worden aangelegd.

Verder is er in Zutphen behoefte aan nieuwe woningen. Deze elementen: water, verkeer en woningen zijn vervlochten in een groot masterplan met de veelzeggende naam "IJsselsprong". Een verbeterde riviergeul met nieuwe dijken, een rondweg en drieduizend woningen op de westeroever van de IJssel. Waagt Zutphen de sprong?

"Gedwongen koppelverkoop" noemt Babs Berg van het comité Stop de IJsselsprong de plannen: "Die rondweg had er al lang moeten zijn en de westeroever moet 'zacht' blijven want zo is die altijd geweest". Nieuwe woningen zijn volgens het anti-comité niet nodig. Maar als er dan toch gebouwd moet worden: doe dat dan ergens anders.

Toch heeft de gemeenteraad van Zutphen met ruime meerderheid vóór de IJsselsprong gestemd. Zelfs partijen waarvan je dat misschien niet zou verwachten (SP, GroenLinks), zeiden ja. "Door hier te bouwen houden we de rest van het Groene Hart groen", zegt Gerard Buitink van GroenLinks (met het Groene Hart wordt hier de driehoek Zutphen - Apeldoorn - Deventer bedoeld). "Er moeten woningen gebouwd worden, en samen met de dijkverlegging en verbetering van de doorstroming van de IJssel is dit een buitenkans". Ook in omliggende gemeenten wordt de IJsselsprong gesteund, onder aanvoering van de provincie Gelderland.

Arie Lorier kwam hier ooit aanvaren over de IJssel met zijn boot en hij is nooit meer weggegaan: "Dit rivierlandschap is vrijwel onaangetast en dat maakt het uniek. Je moet er van afblijven". Hij wil een referendum. Want volgens Lorier is de gemeenteraad wel vóór, maar zijn de burgers tégen. Weerspiegelt zich hier een kloof tussen lokale politiek en burgerij? Of het tot daadwerkelijk tot een referendum komt, is moeilijk te voorspellen. Volgende maand buigt de gemeenteraad zich over het verzoek.

Hoe dan ook: het gaat om een grote sprong over een brede rivier. Zutphen moet oppassen voor een (plons!) nat pak.

"Jij bent een oliebol", zegt de dame tegen mij die al een hele emmer appels heeft geschild, allemaal voor de appeltaart. "Oliebol", zegt ze nogmaals terwijl ze met gestrekte vinger in mijn arm prikt. Ze werkt in het Volkhuis in het centrum van Zutphen. Honderdelf jaar geleden opgericht door de Volksbond om arbeidende klasse van de drank af te helpen - en dat is ook vandaag de dag nog het streven. Maar het Volkshuis is méér. Mensen met allerlei beperkingen kunnen hier in een min of meer beschermde omgeving werken. Koffie schenken, taart bakken, maaltijden bereiden. En serveren natuurlijk. De argeloze bezoeker wordt er in een foldertje op tafel fijntjes op gewezen dat het hier misschien een beetje anders gaat dan elders. Maar de koffie is er niet minder om en als je niks wilt of hier je zelfgesmeerde boterhammen wilt opeten, ben je ook welkom in het Volkshuis. "Oliebol!", prikt de appelschildame nog een keer in mij. Gezellig!

Lees ook: Radioroute dwars door Nederland