Deze week is de serie 'Kamerleden op zomerstage' te beluisteren in het Radio 1 Journaal.
Voor NOS.nl zetten de Kamerleden hun ervaring op papier. Vandaag in deel 1 loopt CDA-Kamerlid Cisca Joldersma Leijten mee op de drugsvrije afdeling van de Penitentiaire Inrichting Vught.
Door CDA-Kamerlid Cisca Joldersma
Is het mogelijk verslaafde gedetineerden in de gevangenis zodanig te begeleiden dat ze als ze vrijkomen niet direct terugvallen in hun criminele verslavingsgedrag? En kan dat op een gewone afdeling binnen de gevangenis of moet je ze daarvoor op een aparte afdeling plaatsen? Met die twee vragen in mijn hoofd heb ik twee dagen rondgelopen op de verslavingsbegeleidingsafdeling (VBA) van de penitentiaire inrichting in Vught. Dit is een bijzondere afdeling die op de nominatie staat te verdwijnen. De afdeling past namelijk niet binnen de filosofie van 'modernisering gevangeniswezen'. De staatssecretaris wil af van allerlei aparte afdelingen.
Er komen gewone afdelingen voor alle gedetineerden. Gedetineerden krijgen wel een 'persoonsgerichte aanpak', maar daarvoor kunnen ze volgens de staatssecretaris gewoon op de reguliere afdeling blijven. Alleen de 'zware gevallen', de ernstig gestoorde verslaafden, komen terecht in een penitentiair psychiatrisch centrum, waarvan er vijf in het hele land zijn. Een aantal anderen kan terecht in de forensische psychiatrie. Elke gevangenis krijgt ook nog een 'extra zorgvoorziening' maar het is nog onduidelijk wat dat precies inhoudt.
De plannen van de staatssecretaris voor zorg in detentie spreken me aan. Maar toch blijft de goedwillende verslaafde gedetineerde me bezighouden. Hoe pakken de plannen uit voor een verslaafde gedetineerde die zich heeft voorgenomen de gevangenistijd te benutten om van zijn verslaving af te komen? De omgeving op een reguliere afdeling zal hem gauw van dit goede voornemen afhelpen.
Drugsvrij
Nog steeds komt hij drugs tegen en criminelen die hun criminele carrière binnen willen voortzetten. Hoewel de staatssecretaris gevangenissen drugsvrij gaat maken, is dat nog niet een-twee-drie gerealiseerd. Ons beeld is dat op de verslavingsbegeleidingsafdelingen in ieder geval geen drugs binnenkomt. Alleen al om die reden zou de goedwillende verslaafde gedetineerde naar een drugsvrije afdeling moeten kunnen.
Op de VBA wordt het me al snel duidelijk dat vastzitten in ieder geval helpt de verslaving en het bijbehorende gedrag in te tomen. Het leven buiten van constant scoren, constant bezig zijn met drugs is doorbroken. Je hebt je te houden aan de discipline en regels binnen de muren. De aanwezigheid van drugs zorgt voor onrust, wordt me verteld. Op de VBA hebben ze het direct door wanneer er drugs in huis is.
Er vinden ook regelmatig urinecontroles plaats. Bovendien geven de gedetineerden het ook zelf aan. Dat zal op een reguliere afdeling niet gebeuren. Daar ben je een 'softie' als je van je verslaafde criminele gedrag afwil. Duidelijk is ook hoe hardnekkig het verslaafde criminele gedrag is. De waslijst van delicten is soms enorm. Een aantal gedetineerden zit er ook niet voor de eerste keer. Het is om moedeloos van te worden. Kan het ooit nog goedkomen met 'zo'n jong'? Een kind, een partner, een 'doel om voor te leven' blijkt steeds weer te motiveren om het deze keer anders te doen.
Groepswerker
Op de VBA is het personeel nu nog groepswerker. Ook dat past niet binnen de plannen modernisering gevangeniswezen. Associaties met sociaal werkers zijn hier echt niet op zijn plaats. Het zijn stevige dames en heren die zich niet om de tuin laten leiden. Het zijn geen hulpverleners, geen behandelaars maar ook geen 'sleutelomdraaiers' zoals de gevangenisbewaarders worden genoemd. Het is moeilijk aan te geven wat dan precies de meerwaarde van hun begeleiding is.
Maar als ik op de afdeling die hele vluchtige stroom van trajectbegeleiders, reclasseringsmedewerkers, medewerkers maatschappelijke dienstverlening, psychologen en wat dies meer zij aan me voorbij zie trekken, dan kan ik me er wel iets bij voorstellen. De groepswerkers fungeren als een soort vaste ankerpunten. Geen geklets en mooie woorden, maar wel een noodzakelijke steun in de rug in de strijd tegen de verslaving.
Ik heb er geen moeite mee als de verslavingsbegeleidingsafdelingen in hun huidige vorm worden opgeheven. Ze functioneren niet overal even goed als in Vught. Maar het zou zonde zijn als we de goede elementen, zoals het drugsvrij zijn van de afdeling en de vaste begeleiding overboord gooien. Ik ga er nog eens op puzzelen hoe dat binnen modernisering gevangeniswezen valt in te passen.
»
»
»