Er heeft zich de afgelopen tijd een flink aantal ernstige incidenten voorgedaan rond de patiëntveiligheid. Daarbij vallen zelfs doden. De NOS is in de Isala Klinieken in Zwolle gaan kijken hoe met al deze problemen wordt omgegaan. Daarvan deden we deze week verslag op radio, tv en internet.
Thema's die aan de orde kwamen, waren patiëntveiligheid, marktwerking, nieuwbouw en de arbeidsmarkt. Ter afsluiting van deze serie spreken we over deze thema's met Wim Schellekens, hoofdinspecteur curatieve gezondheidszorg.
Door redacteur Rachel de Meijer
Hoe komt het dat het nog zo vaak mis gaat, ondanks alle aandacht voor de patiëntveiligheid?
Er is in ziekenhuizen altijd aandacht geweest voor patiëntveiligheid, maar de laatste jaren pas staat het heel hoog op de agenda. De ziekenhuiswereld werd goed wakker geschud toen uit onderzoek van het Nivel en het VU-medisch centrum bleek dat jaarlijks tussen de 1500 en 2000 patiënten overlijden als gevolg van vermijdbare fouten. Dat was een schokkend aantal, per ziekenhuis zo'n 20 per jaar. Voor het eerst waren er betrouwbare cijfers over medische fouten. Naar aanleiding van deze cijfers is door de ziekenhuizen het landelijk veiligheidsprogramma opgestart, met als doel de vermijdbare schade voor 2012 te halveren. Het bewustzijn over veiligheid is aan het groeien maar er moet nog veel gebeuren. We zitten midden in een cultuuromslag. Dat geldt ook voor de manier waarop patiënten naar ziekenhuizen kijken: in het verleden werden ziekenhuizen blind vertrouwd, nu moeten ziekenhuizen dat vertrouwen veel meer verdienen.
Wat houdt dat landelijk veiligheidsprogramma in?
Het is heel belangrijk dat besturen van ziekenhuizen hun personeel duidelijk maken dat elke fout gemeld moet worden. Het is de enige manier om ervan te leren. De angst voor reputatieschade mag geen rol spelen. Ziekenhuizen moeten zorgen dat er een cultuur ontstaat waar artsen en verpleegkundigen openlijk over hun fouten spreken. De leiding van het ziekenhuis moet veiligheid garanderen aan haar personeel.
Dat maakt het een stuk makkelijker om fouten te melden. In de luchtvaart is het bijvoorbeeld zo dat het melden van een fout beloond wordt in plaats van afgestraft. Daar is het risicodenken een tweede natuur. En die manier van denken moet in ziekenhuizen ook vanzelfsprekend worden. Waar zitten de zwakke plekken, hoe kunnen we die verbeteren? Mooi voorbeeld zijn de slangen met lachgas en zuurstof in de operatiekamer.
Die worden soms verwisseld, en dat kan verstrekkende gevolgen hebben, tot de dood aan toe. Om verwisseling te voorkomen kregen de slangen verschillende kleuren, dat hielp maar het bleef af en toe toch mis gaan. Uiteindelijk kregen de slangen verschillende pluggen waardoor verwisseling niet meer mogelijk was. Een simpele maar zeer effectieve oplossing.
Vindt u dat de ziekenhuizen er genoeg haast mee maken?
Sommige ziekenhuizen wel andere minder. Het denken in risico's moet echt nog goed ontwikkeld worden. Er zijn natuurlijk gewoon kwaliteitsverschillen in ziekenhuizen. Die zijn er altijd geweest, nu wordt het voor het eerst echt goed zichtbaar.
Voor de Inspectie een thema om bovenop te zitten dus. Loopt er momenteel onderzoek door de inspectie speciaal gericht op bepaalde aspecten van patiëntveiligheid?
We doen doorlopend en expliciet onderzoek naar de plekken waar de grootste veiligheidsrisico's zijn. Dan moet je denken aan bijvoorbeeld operatiekamers, intensive care en het onderhoud medische apparatuur. Volgend jaar verschijnt een rapport over veiligheid op de intensive care afdelingen van grote ziekenhuizen.
De Isala-klinieken zijn begonnen met roomservice in hun ziekenhuizen, meer keuze in maaltijden, een krantje, zelfs een borrel op vrijdagavond. Is dat wat we willen met marktwerking in de zorg?
Ziekenhuizen concurreren met elkaar vooral op service, iets wat de patiënten gelijk merken. Patiënten waarderen dat ook. Maar ik vind dat de aandacht veel meer op de kwaliteit van de behandeling moet liggen. Ook concurreren ziekenhuizen nog te veel op de prijs en te weinig op de kwaliteit. Wordt de patiënt goed geholpen, treden er geen complicaties op, is de nazorg goed. Dat is uiteindelijk waar het om draait. Reputatie van een ziekenhuis is veel belangrijker als je in een concurrerende markt opereert. Dus dat is zeker een extra prikkel om te zorgen dat de kwaliteit van de behandelingen optimaal is.
Heeft marktwerking effect gehad op de wachtlijsten?
Gedeeltelijk, maar onder minister Borst is ook al veel weggewerkt. Maar de markwerking heeft er zeker aan bijgedragen. Ziekenhuizen mogen over 34% van hun behandelingen onderhandelen met zorgverzekeraars over de prijs. Voor die behandelingen zijn nauwelijks nog wachtlijsten.
Bestaat niet het gevaar dat ziekenhuizen onnodige operaties uitvoeren omdat ze daar aan kunnen verdienen?
Dat geloof ik niet en dat zou ook crimineel gedrag zijn waar we gelijk op ingrijpen. Maar er is bij sommige operaties (zoals staaroperaties of knie- en heupoperaties) misschien wel iets van een glijdende schaal te zien wat betreft het moment waarop je gaat opereren. Dat de oogarts bijvoorbeeld minder lang wacht om een patiënt met staar te opereren. Maar dat is vaak ook de wens van de patiënt. Ziekenhuizen beschikken vooralsnog over weinig overcapaciteit, dus heel veel meer kan er ook niet geopereerd worden. Ik maak me daar niet echt zorgen over.
Ziekenhuizen moeten tegenwoordig zelf hun nieuwbouw financieren, zijn ze daar wel toe in staat?
Als gevolg van de kredietcrisis zijn de banken minder happig op het geven van grote kredieten. Dat is een groot probleem voor ziekenhuizen. Ziekenhuizen mogen geen winst maken en hebben dus nauwelijks eigen vermogen. Veel ziekenhuizen zitten financieel op het randje.
Er zijn geen reserves opgebouwd, dat hoefde ook niet omdat tot voor kort de overheid de gebouwen financierde. Ik sluit dan ook niet uit dat de kwaliteitsverschillen groter worden omdat ziekenhuizen geen geld hebben om te moderniseren. Maar als dat dreigt en dit gevolgen heeft voor de kwaliteit van de zorg, zullen we bij de ziekenhuizen maar ook de minister aan de bel trekken.
Deel deze pagina
»
»
»