Door Jef van Gool/literatuurplein.nl
Twee maanden geleden werd bekend dat Frank McCourt leed aan huidkanker en chemotherapie onderging. Na zijn ontslag uit het ziekenhuis ging het vrij goed met hem, zo liet zijn broer Malachy, zelf ook schrijver, toen weten. Gisteren is hij in zijn woonplaats New York toch overleden. Hij is 78 jaar geworden.
Zesenzestig was hij toen hij in 1996 met Angela's Ashes debuteerde. Pas na zijn pensionering als leraar in New York had hij tijd om te schrijven. Bovendien moest de stof eerst rijpen. Als hij het boek twintig jaar eerder had geschreven, "was er een kwade toon in geslopen", zei hij in een interview. De mildheid is essentieel voor het boek, net als het decor: Ierland en meer in het bijzonder het eeuwig door regen en vocht geteisterde Limerick.
Omgekeerde emigratie
De as van mijn moeder, zoals de titel van de vertaling luidt, is in feite het verhaal van een omgekeerde emigratie. Toen de in New York in 1930 geboren Frank vier was, keerden zijn ouders totaal berooid, zonder enig perspectief en op kosten van de familie vanuit Amerika terug naar Ierland. Ze kwamen van de regen in de drup. Vanwege zijn Noord-Ierse accent kreeg de vader nergens werk.
De zeldzame centen die hij verdiende en ook het geld van de steun zette hij meteen om in drank. De omstandigheden waarin zijn kinderen in de jaren dertig en veertig moesten leven, tartten elke verbeelding. Zelfs de controleurs van de liefdadigheidsvereniging leken geschokt.
As
Tegenover de vele nachten waarin Frank en zijn jonge broer door die dronken vader uit bed werden gelicht om strijdliederen te zingen en trouw te zweren aan Ierland, stonden de vroege ochtenden, waarop ze, terwijl de rest nog sliep, vertrouwelijk waren met elkaar. Met nog meer tederheid heeft hij in het boek het portret van zijn moeder getekend in haar uitzichtloze strijd tegen armoede, ongedierte, honger en ziekte.
Als verweer tegen de wanhoop restte haar niets anders dan staren in het meestal gedoofde vuur van de haard en het genot van een sigaret. Vandaar in dubbel opzicht: 'de as van mijn moeder'.
Nieuwe wereld
In 1949, op zijn negentiende, keerde Frank terug naar zijn geboortestad New York. Daarover schreef hij in 'Tis (1999), vertaald als De nieuwe wereld. Het Amerika waar hij terechtkwam, verschilde hemelsbreed van het Amerika van zijn dromen.
Met zijn Ierse accent, zijn rotte tanden, zijn puisten en eeuwig etterende ogen had hij weinig perspectief zich ooit te kunnen ontworstelen aan de wereld van de armoedige logementen en het werken als dokwerker en sjouwer. Bovendien maakt hij van het weinige dat hij verdiende elke week een deel over aan zijn moeder in Ierland.
Keerpunt
Het keerpunt kwam met de oorlog in Korea. Omdat hij een Amerikaans paspoort had, werd hij onder de wapenen geroepen. Hij was twee jaar in Duitsland gelegerd (ver van het front in Azië), waar hij een aantal dingen leerde die ook in het burgerbestaan van veel nut zouden blijken. Bovendien had hij daarna als veteraan bepaalde faciliteiten, waaronder een studiebeurs.
Zo kon hij gaan studeren aan New York University en leraar worden, eerst aan een school op Staten Island, daarna aan nog vier scholen, waaronder de prestigieuze Peter Stuyvesant High School in Manhattan. Over zijn jaren als leraar schreef hij in Meester! (Teacher Man, 2005).
Vertellen
'Mijn leven heeft mijn leven gered,' zo noteerde hij daarin. De enige manier waarop hij aanvankelijk zijn leerlingen onder de duim kon houden, was door eindeloos te vertellen. Dat was ook voor hemzelf heilzaam. Bij het vertellen ontdekte hij dingen over het verleden die hij zich niet eerder had gerealiseerd. In het vertellen ligt de kiem van zijn latere schrijverschap.
Aan de Stuyvesant High School gaf hij ook les in Creatief Schrijven. Daarin kon hij zijn voorliefde voor een onorthodoxe aanpak ten volle uitleven. Zelfs de vensterbanken waren bezet, zo populair waren die lessen.
Deel deze pagina
»
»
»