Heldere kwaliteitsregels invriezen eicellen

Door onze redacteur gezondheidszorg Rinke van den Brink

Initiatiefnemer Carina Hilbers van het Nederlands Netwerk Fertitliteitspreservatie vindt dat er heldere kwaliteitsregels opgesteld moeten worden voor het invriezen en later terugplaatsen van eicellen van vrouwen die het realiseren van hun kinderwens willen uistellen. 
 
Het AMC gaat vanaf eind dit jaar eicellen invriezen van vrouwen die geen partner hebben en op latere leeftijd kinderen willen krijgen. Het AMC gaat eicellen invriezen van vrouwen tot maximaal 40 jaar. Bevrucht terugplaatsen gebeurt tot vijftig jaar.

Het Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) is opgericht om dit soort medische behandelingen te reguleren en de kwaliteit ervan te bewaken. Hilders is initiatiefnemer van het netwerk van gynaecologen en embryologen van vrijwel alle ivf-centra in Nederland.

Is dit een grote stap?
"Tot nu toe werd deze techniek voor het invriezen van eicellen toegepast om vrouwen die op jonge leeftijd kanker kregen de mogelijkheid te bieden later toch nog kinderen te krijgen. We bewaren hun vruchtbaarheid voor ze als het ware, dat is de betekenis van fertiliteitspreservatie. Wat het AMC van plan is gaat veel verder. Nu ga je vruchtbare vrouwen de mogelijkheid geven om het krijgen van kinderen uit te stellen, bijvoorbeeld omdat ze nog geen partner hebben. Of omdat ze eerst carrière willen maken."

Het is een nieuwe mogelijkheid die het AMC gaat bieden, zonder veel kanttekeningen
"Dat verbaast mij wel. Wij zijn met het NNF begonnen omdat er een richtlijn was aangenomen over het invriezen van eierstokweefsel van jonge kankerpatiënten. Dat doen we in Leiden tot 35 jaar. Ons netwerk leidt dat in goede banen. En zorgt dat er wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan en dat de techniek voor iedereen toegankelijk is. De AMC plannen roepen wat dat betreft nog veel vragen op."

Welke dan?
"Als je vrouwen tot op 40-jarige leeftijd de mogelijkheid geeft eicellen in te vriezen, dan moet je daarbij wel heel duidelijk zijn over de kansen op een voldragen zwangerschap. Gemiddeld neemt de kwaliteit van eicellen na het 35ste jaar snel af en op je 40ste is die nog maar een procent of tien van wat die was. Je moet dus oppassen dat je vrouwen niet blij maakt met een dode mus. Het AMC roept wel op om zo jong mogelijk eicellen in te laten vriezen, maar je gaat toch vast mensen krijgen die het laat gaan doen omdat ze hopen zonder dit soort hulpmiddelen kinderen te krijgen."

Terugplaatsen kan tot vijftig jaar, is dat niet oud?
"Zeker, dat heeft wel allerlei sociale implicaties. En ook economische. Voor zowel ouders als kind kan het gevolgen hebben als de ouders oud zijn, daarover moet je het van tevoren goed hebben met mensen. En economisch betekent het gewoon veel hogere kosten. Hoe ouder zwangeren hoe duurder de zwangerschappen. Veel meer van die vrouwen moeten in het ziekenhuis bevallen. Er doen zich meer complicaties voor die meer geld kosten."

Komt die nieuwe techniek voor iedereen beschikbaar?
"In eerste instantie zeker niet. Zorgverzekeraars vergoeden dit niet, dus is het voorlopig alleen voor mensen die het zelf kunnen betalen. Ik zie daarin ook niet een twee drie verandering komen. Daarvoor denk ik dat er zeker politiek nog al wat haken en ogen aan kleven. Dit soort van maakbaarheid is bij een deel van de politieke partijen zeker niet populair."

Bent u ertegen dat vrouwen om niet medische redenen hun eicelen kunnen laten invriezen?
"Nee, die ontwikkeling is ook niet te stoppen. Ik vind dat we het goed moeten regelen. Maar ik heb wel wat moeite met die nadruk op het maakbare, alsof de natuur geen rol speelt. De vraag of je als je op je 37ste geen geschikte partner hebt misschien niet gewoon moet accepteren dat je geen moeder wordt, als een fact of life, die speelt helemaal geen rol meer. Alle ethiek en moraal lijkt afwezig, alles wordt maakbaar. En het zet de deur open voor commercialisering."

Hoe bedoelt u?
"Vorig jaar hebben wij bij de NNF al bezoek gehad van een Amerikaans bedrijf dat een vestiging hier wilde opzetten om eicellen in te vriezen. Zakelijk is dat heel aantrekkelijk blijkbaar. Vraag is of we dat soort dingen willen En of het tegen te houden is.  Daarom vinden wij dat we er het beste aan doen om kwaliteitscriteria voor deze behandeling te formuleren en ervoor te zorgen dat er zorgvuldig wetenschappelijk onderzoek komt. En ook follow-up onderzoek naar de kinderen. Het moet geen cowboywerk worden."

Wat bedoelt u daarmee?
"Er gaan nu vrouwen naar India voor ivf omdat daar een heel hoog slagingspercentage beloofd wordt. Die krijgen daar dan 4 of 5 bevruchte eicellen teruggeplaatst en komen hier zwanger van een vierling terug als ze pech hebben. Dat kan heel gevaarlijk zijn zeker als de moeder wat ouder is. Nederlandse artsen moeten die problemen dan oplossen, want die hebben zorgplicht. Nog een voorbeeld, in Valencia heb je een bedrijf waar jonge studentes tegen betaling eicellen inleveren die ingevroren worden. Die worden dan bij vrouwen geplaatst nadat ze bevrucht zijn met het sperma van hun mannen. Dit soort ontwikkelingen moeten echt heel geod gereguleerd worden, zodat er optimale zorg komt voor iedereen en toegankelijk voor iedereen. Nu moeten vrouwen zelf betalen, dus is het niet voor iedereen toegankelijk."