Nederlander brengt Wright naar Guggenheim

Door redacteur Lambert Teuwissen

Voor het eerst komt de meester zelf uitgebreid aan bod in zijn meesterwerk. Nog nooit was er een grote tentoonstelling te zien over het werk van Frank Lloyd Wright in het Guggenheim Museum, een van zijn beroemdste creaties.

Nu is er Frank Lloyd Wright: From Within Outward. Met ruim 200 originele tekeningen en bijna twintig architectonische modellen is het een van de meest uitgebreide tentoonstellingen over de beroemdste Amerikaanse architect ooit. Nederlander David van der Leer is assistent-curator.

"Ik heb het naar mijn zin", zegt hij onderkoeld over de prestigieuze opdracht. 'Via via' kreeg hij vorig jaar de aanstelling. "Van het één komt het ander. New York blijkt een hele kleine stad te zijn."

Het installeren van de tentoonstelling was een hele uitdaging: de open structuur van het spiraalvormige museum vraagt een andere benadering dan andere museumruimtes. "Echt geweldig. Normaal doe je een tentoonstelling in twee platte vlakken: vloer en wand. Hier kijk je wat er op de verdiepingen beneden en boven je gebeurt. Dat moet samenwerken."

Vertalen
Wright zelf zou het zo gewild hebben. "In de meeste gebouwen van zijn tijdgenoten ging je van de ene ruimte naar de andere kamer, hokkerige structuren. Wright wilde meer flow tussen de verschillende ruimtes, die hij als geheel aan elkaar schakelde."

Veel concepten van Wright worden nog altijd toegepast in de architectuur. "Zaken die nu ingeburgerd zijn, hebben we aan hem te danken. Wright verbond de eetkamer, woonkamer en keuken bijvoorbeeld. Zo kon de vrouw als ze ging koken, ook meteen een oogje op de kinderen houden."

De modellen die op de tentoonstelling te zien zijn, vertalen volgens Van der Leer die ideeën van Wright voor een groter publiek. "Veel mensen kunnen wel van een architectuurtekening genieten als visueel object, maar hem echt lezen is moeilijk. Een plattegrond, een façade of doorsnee, mensen hebben vaak geen idee wat de ruimtes zijn die gepresenteerd worden. Die modellen zijn heel handig."

Complete werk
Nog meer voorbeelden van het werk worden dit jaar verzameld in een drietal lijvige boeken genaamd Wright: Complete Works. Daarin niet alleen verrassende vroege ontwerpen voor het Guggenheim (roze? hoekig?), maar ook voor campings, benzinepompen, zelfs een kippenhok. Wright wilde niks minder dan de hele Amerikaanse samenleving herscheppen.

"Hij was heel erg op zoek naar een Amerikaanse architectuur. Hij zette zich af van de modernistische ontwikkelingen uit Europa. Belangrijk was dat de architectuur heel erg gerelateerd zou zijn aan de context: het landschap, de tijd, de mensen die het gaan gebruiken."

"Wright was visionair, hij liep altijd voor op de techniek. Dat maakte het soms wel eens moeilijk voor zijn klanten, en maar ook razend interessant. Je kreeg wel eens wat anders dan je gevraagd had. Hij leerde mensen op een andere manier kijken. Als je voor een nieuw huis kwam, kreeg je een nieuw inzicht in hoe je je leven vormgeeft. "

Mijlshoge toren
Dat overkwam bijvoorbeeld de opdrachtgever die Wright om een simpele zendmast durfde te vragen. Wright leverde een ontwerp voor een woontoren van een mijl hoog. De futuristische tekeningen zijn te zien op de tentoonstelling.

"De vraag aan hem was een mijlshoge antenne", legt Van der Lees uit. "Hij dacht: 'Ik kan wel een antenne ontwerpen, maar ik wil iets functioneels.' Dus een toren, en de antenne daar in verwerken. Het was een bizar voorstel om in die tijd een toren van een mijl hoog te maken, maar het is iets dat we nog steeds najagen, met hoge torens in het Midden-Oosten en elders in Azië".

Ook de tekeningen van de Mile High zijn opgenomen in de Complete Works. Daar staan in totaal zo'n 1100 ontwerpen van Wright in. "Daarvan zijn er uiteindelijk 400 gerealiseerd, dat is een heel groot aantal voor een architect."

Afgebroken
Toch bleven er dus 700 ontwerpen van de wereldberoemde architect ooit op de plank liggen. "Dat is inherent aan architectuur", stelt Van der Leer. "Je bent afhankelijk van de grillen van de klant, het budget, politieke ontwikkeling, daar leer je mee leven."

"Dramatische vind ik de ontwerpen die wel ooit gebouwd zijn, maar later weer zijn afgebroken. Het Larkin Building en ook het Imperial Hotel in Tokio waren uitermate belangrijke gebouwen in de geschiedenis van de architectuur, en ze zijn beide afgebroken om dubieuze redenen. Zo was het bij het Imperial gewoon puur economisch denken: het was een hotel van maar drie verdiepingen."

De bezoeker kan in het Guggenheim ontdekken wat er precies verloren is gegaan. "Met een tentoonstelling als deze hopen we dat mensen architectuur meer gaan waarderen en beter begrijpen."

De tentoonstelling is nog te bezichtigen tot 23 augustus. Wright: Complete Works verschijnt bij uitgever Taschen (import Librero) en kost 150 euro.