Beschermd door hakenkruis in de hel van Nanking

Het 'Bloedbad van Nanking' is in China nog altijd synoniem voor de gruwelen van de Japanse bezetting. De schattingen over hoeveel slachtoffers er vielen bij de verovering van de toenmalige hoofdstad lopen uiteen, maar er bestaat een redelijke consensus over dat er zeker 200.000 mensen over de kling zijn gejaagd. Verkracht, verminkt, vermoord met bajonetten of machinegeweren.

Temidden van die hel redde een Duitser met een grote mond, veel bluf en een swastika op zijn mouw, het leven van honderdduizenden Chinezen. Gered door het hakenkruis.

De dagboeken van deze John Rabe zijn nu in Nederlandse vertaling verschenen als 'De goede nazi van Nanking'. 

Rabe was jarenlang de zaakgelastigde van Siemens in China. Hij had een rotsvast vertrouwen in Hitler, maar was niet echt overtuigd nazi, al was hij wel jarenlang lid van de NSDAP. Een man met een strenge blik op foto's, maar ook met een merkwaardig gevoel voor humor, die een bordje met openingstijden bij zijn schuilkelder in Nanking plaatste.

Gejammer
Rabe werd in 1937, enkele weken voordat de stad zou vallen, benoemd tot de leider van de neutrale zone in de stad. Hij werd daarmee feitelijk burgemeester van de stad. "Ik stribbel tegen, maar het helpt niet. Omwille van de goede zaak betoon ik me inschikkelijk", schrijft hij. Terwijl andere buitenlanders en zelfs de Chinese autoriteiten vluchten, probeert hij met een handjevol buitenlanders een ramp te voorkomen. 

"De mensen die achterblijven doen dat omdat ze het geld niet hebben om met hun familie en hun beetje have en goed te vluchten. De armste van de allerarmsten moeten met hun leven boeten voor de fouten die de militairen hebben gemaakt."

Terwijl de Japanners steeds dichter bij de stad komen, zoeken de inwoners van Nanking hun toevlucht bij Rabe, die in zijn tuin een enorme vlag met een hakenkruis plaatst om zichzelf te beschermen. "Omdat ik het gejammer niet meer aan kan horen, open ik beide poorten en laat iedereen binnen die wil. Ik verdeel de mensen over de gebouwen en in alle hoeken van huizen. Een paar slimme mensen leggen hun bed onder de horizontale Duitse vlag. Die plek gold wel als bijzonder bomvrij!"

Moord en verkrachting
Bomvrij misschien, maar zeker niet geheel veilig. Na de val van de stad klimmen er met enige regelmaat soldaten over de tuinmuur, om te plunderen, om te verkrachten. "Ze gaan weer weg als ik verschijn en hun mijn mouwband met hakenkruis onder de neus houdt", schrijft Rabe. "Je hoeft eigenlijk alleen 'Duits' en 'Hitler' te noemen en ze worden al welgemanierd."

Buiten de veiligheidszone is er niemand die de Japanse soldaten op afstand houdt. "De afgelopen nacht schijnen er ongeveer 1000 vrouwen verkracht te zijn. Alleen al op het Ginling Girls College ruim 100", tekent Rabe op. En elders: "Wij Europeanen zijn allemaal verlamd van verbijstering. De terechtstellingen vinden overal plaats, deels ook met machinegeweren."

"Als die lijken maar eens werden opgeruimd! De aan zijn bamboebed vastgeketende en doodgeschoten Chinese soldaat die ik tien dagen geleden op een paar meter afstand van onze woning aantrof, is nog steeds niet weggehaald." Het lijk blijft uiteindelijk wekenlang liggen.

Vertrouwen op Hitler
Rabe vertrouwt erop dat als de Führer maar van de wandaden zal horen, hij zal ingrijpen. Rabe schrijft verschillende brieven. "De nood is hoog. Mijn hoop is gevestigd op Hitler." Maar dat vertrouwen wordt beschaamd. Berlijn blijft uiteraard Oost-Indisch doof over de oorlogsmisdaden van een bondgenoot.

Zo zinkt Rabe de moed langzaam in de schoenen. Toch ziet hij het als zijn plicht te blijven. "Ik heb hier ruim dertig jaar gewerkt en bijna mijn hele leven hier gezeten, dan is het wel de moeite waard om mijn leven op het spel te zetten voor de goede zaak."

Hij bezoekt het ziekenhuis, waar zelfs de verpleegsters niet veilig zijn voor verkrachting en de lijken zich opstapelen. "Het lijk van een jongetje van zeven jaar vertoont vier bajonetwonden, waarvan één in de maagstreek, zo'n vier vingers lang. Zonder ooit maar te kermen is hij twee dagen na zijn binnenkomst overleden."

"Ik wil me met eigen ogen overtuigen van de gruweldaden, zodat ik er later als ooggetuige over kan praten. Dat soort barbaarsheid mag nooit verzwegen worden."

Vergeten
Anderhalve maand duurt de slachting, dan keert de orde langzaam terug. De Japanners kondigen aan de veiligheidszone te willen ontruimen en Rabe treedt af als burgemeester. Moegestreden voegt hij zich bij zijn al gevluchte vrouw Dora en keert terug naar Duitsland.

Trouw aan zijn woord houdt hij daar lezingen over de gruweldaden in Nanking. Het komt de partij niet goed uit. Rabe wordt korte tijd vastgehouden en een film die hij vertoont over Nanking wordt in beslag genomen. De dagboeken verdwijnen uit angst voor verdere represailles naar zolder.

Ook na de oorlog houdt de familie ze angstvallig uit de publiciteit, bang dat de connectie van Rabe met de NSDAP hen allen zwart kan maken. Pas in 1997 geeft een kleinzoon toestemming voor publicatie.

John Rabe, die in 1950 als een gebroken man sterft, zal nooit meemaken dat er vertalingen verschijnen in het Engels, Chinees en Japans.  

John Rabe, De goede nazi van Nanking - Hoe één man tweehonderdduizend Chineze redde - Erwin Wickert - De Bezige Bij - ISBN: 9789023429135 - € 22,90