Door verslaggever Pauline Broekema
Een foto genomen op het station van Malang, van een grote groep notabelen. De dames in Europese kleding, lange jurken, de taille ingesnoerd. De enige concessie die de mannen aan de tropen doen is hun witte pantalon. Maar voor de rest: een pandjesjas, de hoed in de hand. Terwijl het buiten snikheet is, onder de overkapping door zie je de zon buiten blikkeren.
Indië, 1899. Het gezelschap doet de familie Salmon uitgeleide. Hij is resident van Pasoeroean, op midden Java en vertrekt naar den Haag, waar hij in 1901 zal overlijden. In de Delistraat, Haags-Indischer kan het niet.
Waarschijnlijk heeft hij die laatste jaren van zijn leven nog vaak door de foto's gedwaald, zijn afscheidscadeau, dat daar bij dat vertrek op het station in Malang in een van de valiezen zat. Het waren meer dan 130 foto's, gemaakt door het photografisch atelier van H. Salzwedel. Ruim een eeuw lagen ze bij de erven, verborgen in een houten handgesneden kist. Nu publiceert het Koninklijk Instituut voor de Tropen ze.
Opiumschuivers
Het gebeurde vaker dat in Indie als afscheidscadeau een album werd gegeven. Het Koninklijk Instituut voor de Tropen heeft er prachtige voorbeelden van. En ook in andere archieven zijn ze te vinden.
Salzwedel fotografeert voor dit foto souvenir de steden Pasoeroean, Bangil en Malang. De onvoorstelbaar rijke natuur. Watervallen, kreken, plaatsen in de rivier waar gebaad wordt en loom een bootje voorbij komt, een vrouw met een kind op de arm en een payong om het wat beschutting te geven boven het hoofd gehouden.
Maar ook voor de bedrijvigheid heeft hij oog. Het uitgebreide emplacement van een koffieplantage, een opiumverkoopplaats in Malang met de medewerkers en op de stoep, gehurkt, twee opiumschuivers. Straatwerkers die mand voor mand het zand wegdragen van een weg in aanbouw. Een gamelan orkest laat hij zien.
De meest fascinerende foto misschien wel is het openbare gevecht tegen een tijger, op Blitar. Het beest staat daar, de rug gekromd, omringd door zijn tegenstanders, honderden mannen met speren bewapend, een enkele krijger zocht zijn toevlucht in een boom of op een dak. De tijger zal het niet overleven.
Couperus
Het mooiste zijn de interieurfoto's. Een suikerfabriek in Mingiran met de glimmend gepoetste machines. Je ziet ze weinig, omdat de fotograaf meestal te weinig licht had om binnen zijn opnamen te maken.
Het boek over die fraaie fotocollectie heeft een wat verwarrende titel gekregen. 'In de voetsporen van Louis Couperus.' Het hinkt daarmee op twee gedachten, al is er is onmiskenbaar een band met Couperus. Toen Salmon vertrok werd hij opgevolgd door Gerard Valette die in het jaar van zijn aantreden zijn zwager Louis Couperus te logeren kreeg.
De schrijver deed in het residentshuis en in de omgeving het materiaal op voor zijn magistrale Indische roman 'De Stille kracht'.
De foto's van Salzwedel laten zien wat Couperus voor ogen had toen hij het boek schreef. De residentswoning met pilaren en bedienden in de voorgalerij. De planten in potten op de treden. Het interieur dat Couperus 'plechtig en banaal' noemde. Salzwedel fotografeerde het allemaal en de oud-resident nam het mee om in het koude Holland nog wat Java bij zich hebben.
In het voetspoor van Louis Couperus, Pasoeroean door de lens van Salzwedel - Karin Peterson - KIT Publishers - ISBN: 9789068326970 - € 29,50
Deel deze pagina
»
»