Door eindredacteur Piet van Asseldonk
Koninginnedag is de loop de jaren uitgegroeid tot een nationale saamhorigheidsdag. Een dag dus waarop maatschappelijke en politieke tegenstellingen even vergeten worden.
Links en rechts, jong en oud, arm en rijk, gelovigen en niet gelovigen, autoriteiten en burgers scharen zich eendrachtig rond de troon om de verjaardag van het gekroonde staatshoofd te vieren.
Koninginnedag is de Nederlandse variant van de Nationale Feestdag in andere landen. Wij vieren die dag overigens niet met militaire parades, plechtige ontvangsten en met van nationalisme doortrokken manifestaties. Wel met met vrijmarkten, volksfeesten, koekhappen, zaklopen en burgeroptochten.
Dat wij in ons land Koninginnedag tot Nationale Feestdag bij uitstek hebben gebombardeerd heeft weinig te maken met virulente koningsgezindheid, maar alles met de diepe verdeeldheid tussen protestanten en katholieken, waarmee wij via de tachtigjarige oorlog onze nationale onafhankelijkheid verwierven.
Deze verdeeldheid werd in de eeuwen daarna nog versterkt door de opbouw van de zuilenmaatschappij. Onder de leus 'autonomie in eigen kring' sloten katholieken, protestanten, liberalen en socialisten zich gaandeweg op in hun eigen zuil.
Verbondenheid
Toch was er de behoefte om eens per jaar ook de verbondenheid tussen álle Nederlanders te onderstrepen en te vieren. En dat is dus Koninginnedag geworden, het feest van de monarchie, maar vooral het feest van de nationale saamhorigheid.
Koninginnedag is begonnen als Prinsessedag en wel op 31 augustus 1885, de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina. Met name de liberalen hebben zich sterk gemaakt voor dit feest van nationale eenheid. Na de dood van Wilhelmina's vader Willem III in 1890 heette Prinsessedag voortaan Koninginnedag.
Nog altijd zijn er in veel dorpen rond 31 augustus traditionele oranjefeesten ook al verschoof Koninginnedag met de troonswisseling van Wilhelmina naar Juliana van 31 augustus naar 30 april.
Lange tijd was de koningin zelf op die dag maar mondjesmaat te zien. Op den duur liet koningin Wilhelmina zich in Apeldoorn door de schooljeugd toezingen.
Maar het was koningin Juliana die op Koninginnedag vanaf het bordes van Paleis Soestdijk een bloemendefilé van het volk ging afnemen en daarmee het middelpint van de dag werd. Dat werd versterkt toen vanaf het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw de televisie het defilé is gaan uitzenden.
In de steden en dorpen in het hele land bleven de informele, brave volksfeesten intussen gewoon doorgaan.
Nieuw jasje
Met het aantreden van koningin Beatrix, jarig op 31 januari, verdween het defilé op Soestdijk, maar bleef 30 april Koninginnedag. Het volk kwam voortaan niet meer naar de koningin, maar de koningin ging met haar gevolg - naar het volk: elk jaar naar een of twee plaatsen verspreid over het hele land.
Grote vraag is nu of Willem-Alexander, eenmaal koning, Koninginnedag in een nieuw jasje zal steken. Na het drama in Apeldoorn afgelopen 30 april is al wel gezegd dat de Oranjes hun jaarlijks 'bad in het volk' nooit en te nimmer zullen schrappen.
Dat de datum van Koninginnedag onder Willem Alexander, jarig op 27 april, verandert, ligt niet echt voor de hand. Evenmin zal er getornd worden aan die dag als symbool van nationale eenheid.
Blijft over de vraag of er juist op dat punt niet enige modernisering geboden is. De nationale verdeeldheid van vroeger die tussen de zuilen is immers verleden tijd. De nieuwe nationale verdeeldheid is die tussen autochtonen en allochtonen geworden.
Broeden
Maar Koninginnedag voortaan in het teken zetten van een verbroedering tussen 'vaderlanders' en 'medelanders' zou door velen als een multicultureel, politiek statement van de kant van de Oranjes opgevat worden. Daar zit natuurlijk niemand op te wachten.
Alles bij het oude laten ligt voor een nieuw aantredende, moderne, jonge vorst evenmin voor de hand. Reken maar dat hij en zijn adviseurs broeden op plannen om Koningdag van aanschijn te laten veranderen.
Intussen kunnen wij na Prinsessedag en Koninginnedag al vast wennen aan het woord Koningdag.
Deel deze pagina
»
»
»