Waar wringt de Antilliaanse schoen?

Al decennialang wringt de Antilliaanse schoen. Waarschijnlijk vooral omdat de Nederlandse Antillen een door de politiek gevormd land is. Op 15 december 1954 kwam er een einde aan de koloniale status van de eilanden door de ondertekening van het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden. Het koninkrijk bestond voortaan uit de landen Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen.

De Nederlandse Antillen zijn dus een land op zes eilanden: de benedenwindse eilanden Aruba, Bonaire en Curaçao en de bovenwindse eilanden Saba, Sint-Maarten en Sint-Eustatius. Maar een land bestaande uit eilanden die deels meer dan 800 kilometer uit elkaar liggen, is moeilijk tot een eenheid te vormen. Vanaf het begin was het grootste eiland Curaçao zowel politiek als financieel dominant binnen de Antillen.

Status aparte
Suriname stapte in 1975 uit het Koninkrijksverband en werd een zelfstandig land. In 1986 kreeg het eiland Aruba de status aparte: De Arubanen voelden zich binnen de Antillen veelal de tweede viool spelen naast Curaçao. Reden voor Aruba om te pleiten voor de status van autonoom land binnen het Koninkrijk. Daar stemden de Antilliaanse en Nederlandse regering uiteindelijk mee in.

Ronde Tafel Conferentie
Volgens de commissie Werkgroep Bestuurlijke en Financiële Verhoudingen Nederlandse Antillen, die in 2004 de toekomstmogelijkheden voor de Antillen inventariseerde, is het zogenaamde 'insulaire karakter' van de eilanden nooit serieus genomen. De vijf eilanden vormen daarom kunstmatig een land. De slechte economie van de Antillen in de jaren '90 versterkte bij de andere eilandbewoners het gevoel dat zij zuchtten onder het juk van grote broer Curaçao.

De

opdeling
Het uitgangspunt van de onderhandelingen is het opheffen van het land de Nederlandse Antillen. Curaçao en Sint-Maarten krijgen, net als Aruba, de status van land binnen het Koninkrijk. De kleinere zogenaamde  BES-eilanden krijgen de status van 'openbare lichamen' binnen het Nederlandse staatsbestel. Dat zijn een soort bijzondere gemeentes, net als vroeger De Noordoostelijke Polder (1942-1962) voordat de provincie Flevoland ontstond, en het openbaar lichaam Rijnmond ( van 1964 tot 1986) bij Rotterdam.

Referendum
De Antilliaanse eilanden hebben de afgelopen jaren al referenda gehouden en hun voorkeur over veranderingen binnen het Koninkrijk uitgesproken. Ook de Curaçaoënaars gingen al eerder naar de stembus, op 15 april 2005. Bijna 70 procent van de stemmers gaf toen de voorkeur aan een status aparte binnen het koninkrijk.

Dit alles lag op Curaçao politiek erg gevoelig. Daarom besloot de Eilandsraad om het resultaat van de Ronde Tafel Conferentie, zoals de onderhandelingen tussen Nederland en de Antillen worden genoemd, opnieuw aan de bevolking voor te leggen. Dat gebeurt in het referendum van vrijdag 15 mei.

Schuldsanering
Na jaren onderhandelen zijn tijdens de Ronde Tafel Conferentie op 15 december 2008 de afspraken vastgelegd om tot een nieuwe staatkundige indeling te komen. Zo gaat Nederland bijvoorbeeld de schulden van de eilanden saneren, in ruil voor toezicht op de financiën, justitie en de rechtshandhaving.

Nederland heeft voor de schuldsanering een bedrag van  ongeveer 1.7 miljard euro gereserveerd. Nederland betaald 100 procent van de aflossingen en 70 procent van de renteverplichtingen op de leningen van de Nederlandse Antillen.

Aanwijzingsbevoegdheid van de baan
In het referendum wordt de Curaçaoënaars gevraagd of ze instemmen met de afspraken. Belangrijk punt is dat de zogenaamde aanwijzingsbevoegdheid van de baan is. Daardoor zou de Nederlandse minister van Justitie aan de procureur-generaal voor Curaçao en Sint Maarten aanwijzingen kunnen geven over opsporing en vervolging van strafbare feiten.

De Raad van State oordeelde daar negatief over, net als de Antilliaanse Raad van Advies. In de plaats van de aanwijzingsbevoegdheid komt er een intensievere samenwerking op het terrein van criminaliteitsbestrijding tussen Nederland en de Antilliaanse eilanden.

Campagne
De  voorstanders probeerden de laatste maanden in een 'SÍ'- campagne vooral uit te leggen wat de staatkundige afspraken inhoudelijk betekenen. De tegenstanders vinden dat de autonomie van Curaçao wordt aangetast en spreken van rekolonisatie. De toezicht die Nederland eist in ruil voor schuldsanering zou herinneren aan de koloniale geschiedenis. Het slavenverleden blijft namelijk nog steeds een pijnlijk onderwerp onder een deel van de Antilliaanse bevolking.