Kleiner, maar wel sterker

Door verslaggever Pauline Broekema

Dit weekend vieren de bisdommen Roermond, Den Bosch en Haarlem hun 450 jarig jubileum. Het is maar de vraag of er veel te vieren valt: de kerken lopen leeg, er is een groot tekort aan priesters. Roermond en Den Bosch mogen dan groot uitpakken met processies en boottochten, dat neemt niet weg dat de huidige situatie op z'n zachtst gezegd weinig rooskleurig is. Zo staat Den Bosch aan de vooravond van een grote inkrimping. Het klinkt door in de parochies.

Lees in deel één meer over de nieuwe start van het bedevaartsoord Handel.

Den Bosch viert dit hele jaar feest, maar staat aan de vooravond van een drastische reorganisatie. Waar de meeste van de zeven Nederlandse bisdommen die al achter de rug hebben, moet Den Bosch nog beginnen. Er komen samenwerkingsverbanden. De operatie moet in 2020 zijn afgerond. Van de 230 parochies blijven er nog slechts 53 over.

Veel gelovigen in het bisdom zullen dat merken, met name in de dorpen. De zondagsgang naar de kerk zal dan beginnen met een autorit.

En meneer pastoor wordt schaars. Nu heeft het bisdom 220 actieve priesters. Het zullen er aanzienlijk minder worden. Ook in Breda vallen harde klappen. Van de 90 parochies die het bisdom nu telt, blijven er 20 over. Breda heeft nog slechts 15 actieve priesters. Utrecht telt 90 actieve priesters. Hoe snel de teruggang is geweest blijkt uit de stand van zaken in Rotterdam. In 1964 kende het bisdom 1000 priesters tegen 70 nu.

Marietje van Handel
De kerkelijke gemeenschappen worden kleiner maar wel sterker, denkt pastoor Bonte van bedevaartsoord Handel. Het is een overtuiging die, zo blijkt, gedeeld wordt door veel gelovigen. Wie bij de kerk blijft, heeft daar bewust voor gekozen en zet zich bijvoorbeeld in voor het vrijwilligerswerk.

Of is het hopen tegen beter weten in? Bonte woonde jaren in Brazilië. Toen hij terugging naar Nederland werd hem door een Braziliaanse collega een goede reis gewenst, terug naar het land van de heidenen. "Maar dat werd met een knipoog gezegd, hoor", voegt Bonte er haastig aan toe en schenkt ons nog een keer koffie in. Over een kwartier moet hij met een aantal oud-militairen praten over een bedevaart. Een druk programma voor man op leeftijd.

We lopen het zonovergoten dorp in. Langs de cafés en het hotel die duidelijk profiteren van de bijzondere status die Handel als bedevaartsoord heeft.

Middenstander Piet van den Brand is de eigenaar van een winkel die zonder twijfel de meest curieuze van het dorp is. Het assortiment is nogal uiteenlopend. In de schappen staat gereedschap, tabak, sigaren, pijpen, snoep voor de schoolkinderen en in een zijvertrek verkoopt hij sterke drank. Maar vooral in het oog springen de souvenirs voor bedevaartgangers: vlaggetjes, beeldjes, wijwaterbakjes en Mariabeelden. "Marietje van Handel", zegt van den Brand en neemt een van de beeldjes van de plank. "D'r gezicht is niet echt gelukt, maar goed is ze wel, ons Marie."

Nederland als missieland
Van den Brand komt uit een gezin met negen kinderen. De oudste zoon ging de missie in. Naar Afrika. Nu stuurde de kerk twee Braziliaanse geestelijken naar Handel. De detailist vindt het een merkwaardig gegeven, de Brazilianen in de parochie. Maar is er wel blij mee. "Prima kerels!"

Nederland is, zoals kardinaal Simonis al eens zei, een missieland geworden. Vroeger als kind ging hij iedere dag naar de kerk. Nu beleeft hij zijn geloof op zijn eigen manier. "Maar wekelijks ga ik er nog zeker een keer naar toe." Zijn kinderen komen er nauwelijks meer.

Ach ja, stelt hij met enige weemoed vast, die tijden van mgr Bekkers, die keren niet meer terug. Want Bekkers, laat dat duidelijk zijn, was zijn favoriete bisschop. "Die wist wat er onder de mensen leefde. Omdat hij zelf een man van het volk was."

Wilhelmus Marinus Bekkers, zonder twijfel de meest legendarische bisschop van Den Bosch. Hij kwam met zijn vooruitstrevende televisievoordrachten Katholiek Nederland tegemoet in toen nijpende vraagstukken als geboortebeperkingen. Als een gezin volgens de echtelieden voltooid was, dan was dat zo. Daar had geen pastoor zich mee te bemoeien.

Verlaten graf
In Sint Oedenrode is hij begraven. Voor de imposante kerk staat zijn standbeeld, zeven jaar geleden onthuld. Gestorven op 8 mei 1966, nog geen zestig jaar oud. Katholieke van de twintigste eeuw, meldt het zwaar metalen bord bij de sokkel.

Maar al is het zijn sterfdag, op zaterdag liggen er geen bloemen. Niet bij het beeld, niet bij zijn graf. Voor de grote, zwarte marmeren steen die zijn laatste rustplaats afdekt, ligt alleen een mandje waarin eens bloemen hebben gestaan.

Terwijl het elders op de begraafplaats een drukte van belang is. Stenen worden met stoffertjes gereinigd, verse bloemen gaan in vazen.

Op de vraag waarom toch die beroemde, geliefde bisschop zelfs dit jubileumjaar op zijn sterfdag niet herdacht wordt met een enkel bloemstuk, een briefje, een boeket, haalt een bezoeker van het kerkhof de schouders op. Hij vult een gieter met water en zijn antwoord klinkt mismoedig. "Het is al zo lang geleden."  

Lees in deel één meer over de nieuwe start van het bedevaartsoord Handel.