Door Jef van Gool, Literatuurplein.nl
Jarenlang was J.G. Ballard vooral bekend als science fiction-auteur. Hij schreef onder meer vijf romans waarin hij de wereld telkens op een andere manier ten ondergang voerde.
In het bijzonder was hij het boegbeeld van de New Wave, een avantgardistische stroming in de SF, met futuristische romans met een duidelijk surrealistische inslag, zoals het door David Cronenberg verfilmde Crash (1973). Legendarisch is zijn reactie op de tekst van de plaquette bij de eerste maanlanding in 1969 ('We kwamen in vrede voor de hele mensheid'): "Als ik een Martiaan was, ging ik er als een haas vandoor."
James Graham Ballard werd op 15 november 1930 geboren in Sjanghai. Toen de Chinese havenstad door de Japanners werd bezet, werden eerst zijn ouders en later hijzelf opgesloten in een kamp. De jaren die hij er doorbracht, beschreef hij in 'Het keizerrijk van de zon' (The Empire of the Sun, 1984), door Steven Spielberg met succes verfilmd. Een vervolg daarop was 'De zachtheid van vrouwen' (1991), dat eindigt met die film van Spielberg.
Na de oorlog met zijn familie verhuisd naar Engeland, belandde hij er op zo'n typische Engelse kostschool die hem in veel aan het kamp herinnerde. Hij studeerde medicijnen in Cambridge, maar staakte die studie en vertrok naar Canada om er een opleiding tot vlieger bij de RAF te volgen.
Hallucinerende beelden
Nadat de medicijnen en de vliegerij niet zijn ware bestemming waren gebleken, besloot hij te kiezen voor het schrijverschap. In 1956 verscheen zijn eerste verhaal 'Prima Belladonna' in het tijdschrift Science Fantasy. Ook toen hij nog zonder meer gold als SF-schrijver, zocht hij zijn verhalen nooit in outer space. Het was hem toen te doen om de innerspace, de psychologie van zijn personages.
Toch horen de beelden die hij in een aantal van zijn romans en verhalen heeft opgeroepen tot de meest hallucinerende uit de SF. Zo is er de graaf die in 'De tuin des tijds' door het plukken van kristallen tijdbloemen het haveloze leger dat over de vlakte nadert, op afstand houdt. Dan komt de avond dat er nog maar één bloem over is.
Zelf noemde Ballard 'Het keizerrijk van de zon' geen breuk met zijn eerdere werk. "Tot op zekere hoogte waren al die boeken omtrekkende bewegingen rond het thema dat dit boek beheerst." Na 'De zachtheid van vrouwen' publiceerde hij de romans 'Rushing to Paradise' (1994), een satire op extreem milieuactivisme, gesitueerd op een heel paradijselijk eiland, en 'Cocaine Nights' (1996), over de bittere realiteit achter het klatergoud in een kolonie van rijke gepensioneerden aan de Costa del Sol. Als mogelijk scenario van een nabije toekomst sluit die laatste roman aan bij de SF, maar voor een deel is het ook een whodunit, compleet met de spannende afloop, en door aanpak en stijl kan het tot de literatuur gerekend worden.
Visionair
"Waar het in Super-Cannes vooral om gaat is dat het kapitalisme, om ons als consumenten tevreden te blijven stellen, steeds donkerder kanten van onze persoonlijkheid moet aanspreken. In feite is dat al enige tijd aan de gang." Dat zei Ballard over zijn roman 'Super-Cannes' (2000), waarin het kapitalisme zo op de spits is gedreven dat er een huiveringwekkende nabije toekomst opdoemt. In het licht van de huidige kredietcrisis een visionaire roman, wat ook geldt voor 'Millenniummensen' (Millennium People, 2003). Na 'Cocaïnenacht' en 'Super-Cannes' zijn derde 'millennium-roman'.
De bewoners van een door projectontwikkelaars gebouwde nieuwe Londense wijk komen in opstand tegen de steeds hogere parkeertarieven, steeds hogere schoolgelden, steeds hogere schulden, waarvoor ze de overheid verantwoordelijk houden. Na wat schermutselingen wordt het verzet door een enorme politiemacht gebroken. Alle 800 gezinnen verlaten de verwoeste wijk, maar keren na enkele weken terug.
De wonderen van het leven
Het laatste boek van Ballard was de autobiografie 'Miracles of life: Sjanghai to Shepperton' (2008). Die eindigt met zijn terugkeer in Sjanghai in 1995. In een korte epiloog meldt hij dat hij terminaal ziek is. Gisteren is hij, 78 jaar oud, overleden aan prostaatkanker.
»
»
»