Jacob Zuma: gesteund door Nelson Mandela

Voor het eerst sinds het einde van de apartheid lijken de verkiezingen in Zuid-Afrika spannend te worden. Op 22 april moet blijken of de Zuid-Afrikanen nog steeds massaal het ANC steunen, of dat ze overstappen naar de nieuwe partij, de Congress of the People (Cope). Verslaggevers Joris van de Kerkhof en Esther Bootsma maken een rondreis door Zuid-Afrika. De laatste stop is in Johannesburg, waar zij een stadionbijeenkomst bijwonen met Jacob Zuma en Nelson Mandela.

Als uit de catacomben van het Ellispark-stadion in Johannesburg een golfkarretje komt gereden, weet de uitzinnige menigte meteen wie daarin zit. Dat kan alleen maar Nelson Mandela zijn.

De 90-jarige oud-president vertoont zich zelden meer in het openbaar, daarvoor is hij te zwak en te breekbaar. Maar voor deze laatste ANC-verkiezingsbijeenkomst  maakt hij een uitzondering.

Mandela steunt de omstreden presidentskandidaat Jacob Zuma door dik en dun, en laat dat met zijn verrassingsbezoek aan de hele wereld weten.

De 80.000 mensen in het stadion houden hun adem in als Mandela, ondersteund door Zuma en zijn kleinzoon Mandla, het trapje naar het podium beklimt. Het zijn slechts vijf treden, maar Mandela doet er bijna tien minuten over. Zijn gezicht is van pijn vertrokken. Maar als hij daarna op het podium in een zachte sofa mag zitten, naast zijn ex-vrouw Winnie, lijkt hij vooral te genieten.

Stadions
De opkomst is massaal, het enthousiasme onder de ANC-aanhangers is groter dan de afgelopen tien jaar, toen Mbeki de partij leidde. Naast dit volgepakte rugbystadion staat nog een stadion, waar mensen de rally op een scherm kunnen zien. Ook dit puilt uit, net als stadions in andere provincies.

"We hebben niet meer zoveel opgetogenheid over het ANC gezien sinds de vrijlating van ons icoon Mandela, en de eerste verkiezingen in 1994", roept Zuma, tegen de duizenden mensen in gele T-shirts met zijn foto erop.

Maar veel blanken in Zuid-Afrika, en een groep ANC-dissidenten die zich vorig jaar afsplitsten, gruwen juist van Zuma. Zij klagen dat het land onder hem zal afglijden naar een soort Zimbabwe, naar een bananenrepubliek. Zuma is ongeschoold, is beschuldigd van verkrachting (weliswaar vrijgesproken) en van corruptie. De laatste rechtszaak is dan wel net ingetrokken, maar dat bewijst volgens zijn tegenstanders alleen maar dat Zuma zelfs het rechtssysteem weet te verkrachten.

Rechts, links
De zwarte massa in Zuid-Afrika trekt zich niets aan van de kritiek. Bij hen is Zuma ongekend populair. In elk geval veel populairder dan zijn voorganger Thabo Mbeki, de afstandelijke, kille intellectueel die zich meer om het bedrijfsleven dan om de armen zou hebben bekommerd. Mbeki was rechts, Zuma is links… zo zien veel Zuid-Afrikanen het.

"Ik denk dat juist de verkrachtingszaak en de corruptiezaak Zuma nog geliefder hebben gemaakt", zegt Sam Mhangwani, een ANC-kaderlid uit Soweto. "Zuma is nu een soort slachtoffer, van de media en van critici, en daar houden ANC-ers van, van slachtoffers." In een opiniepeiling werd Zuma zelfs uitgeroepen tot de meest sexy politicus van Zuid-Afrika.

Maar spreken kan hij niet. Monotoon, soms haperend, leest de ANC-leider zijn toespraak voor van een stapel A4-tjes. Dat hij zal zorgen voor beter onderwijs, betere politie, betere wegen op het platteland. Het is zo voorspelbaar en langdradig dat de mensen in het stadion er gewoon doorheen beginnen te praten.

Machinegeweer
Tot Zuma begint te zingen en te dansen; dat kan hij als geen ander. Het ene na het andere lied, en uiteindelijk zijn beroemde Umshini Wam (Breng me mijn machinegeweer). Het stadion gaat uit zijn dak, bij dit opzwepende strijdlied van de vroegere gewapende tak van het ANC, dat nu door Zuma is gekaapt als zijn persoonlijke strijdlied tegen iedereen die hem dwars zit.

Zoals de gedeserteerde ANC-leden die de nieuwe partij Congress of the People (Cope) hebben opgericht. "Ik denk dat Mandela ook daarom hier is", zegt Sam Mhangwani. "De splitsing in het ANC doet hem groot verdriet. Die mensen van Cope hadden de partij niet in de steek mogen laten. Net als in een huwelijk los je ruzies intern op, je loopt niet weg."

Toch doet Cope het redelijk goed. Volgens de laatste peilingen haalt de nieuwe partij 15 procent van de stemmen. De andere grote oppositiepartij Democratische Alliantie  lijkt 16 procent te halen. Met enkele procenten voor de kleinere partijen, dreigt het ANC volgende week hierdoor zijn tweederde meerderheid te verliezen. En dat is maar goed ook, aldus de Democratische Alliantie. Niet alleen omdat Zuid-Afrika daarmee een gezondere democratie wordt, maar vooral omdat ze er Zuma van verdenken dat hij de grondwet wil veranderen.

Maar ook dat is pure laster, laat Zuma het volgepakte stadion weten. "In de 15 jaar dat we aan de macht zijn, heeft het ANC nog nooit het mandaat van de kiezer misbruikt om de grondwet te veranderen, en we hebben ook geen plannen om dat te doen."