De misvattingen over het Troje van Nederland

Door redacteur Lambert Teuwissen

Bonifatius kwam er, op doorreis naar Friesland. Keizer Karel de Grote zal er ook wel eens geweest zijn, zijn paleis in Aken lag om de hoek. En verder veel Vikingen, maar ook handelaren van rond de Middellandse Zee en de Noord-Afrikaanse slaven die ze verhandelden. Dorestad lag aan de Rijn, op de plaats waar nu Wijk bij Duurstede is. Het was het Rotterdam van de Middeleeuwen.

"Het was dé havenstad van Nederland", zegt Annemarieke Willemsen, samensteller van de grote tentoonstelling over de wereldberoemde handelstad die vandaag opent in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. "Utrecht had destijds vierhonderd inwoners. Amsterdam was een moeras. Maar in Dorestad woonden een paar duizend mensen."

Toch is Dorestad na haar ondergang in de negende eeuw in de vergetelheid geraakt; het wordt wel het Troje van Nederland genoemd. "Men kent het slecht. Mensen denken vaak aan Dordrecht. Dat er zoiets groots is in Nederland, met internationale allure, dat weet bijna niemand. Mensen denken altijd dat iedereen in een berenvel loopt."

Zwaarden en sierraden

Niets is minder waar in Dorestad, waar fijn glaswerk en rijk versierd metaalwerk uit de grond werd gehaald. "Het is een rijke stad, je vindt er ontzettend veel luxeproducten terug: manuscripten, goud, edelsteden, barnsteen. Het staat ook bekend om de prachtige zwaarden."

Eén zo'n zwaard is te zien op de tentoonstelling, volgens Willemsen is het luxer dan enig ander zwaard gevonden in Nederland. Ook te zien: de beroemde sierspeld, een fibula, die werd opgegraven.

"Het is zo zeldzaam dat iets van het niveau van de fibula van Dorestad in de grond terecht komt. Het is niet iets wat je kwijtraakt. Als je het in een waterput laat vallen ga je net zo lang door totdat je het terug hebt. Dat is ook het spannende van die fibula, waarom zit dat dingen in de grond?"

Vikingen
Willemsen wil met de tentoonstelling de misverstanden rond Dorestad aan de kaak stellen. Dat de Vikingen de stad gebrandschat hebben, bijvoorbeeld. "De mythe is dat Dorestad is geplunderd en platgebrand is door de Vikingen en dat ze daarom is verdwenen. Dat ligt, zoals altijd in de geschiedenis, natuurlijk een stuk genuanceerder."

"De vikingen zijn er zowat vijftien keer geweest. Blijkbaar viel er elke keer weer iets te halen. De stad kon zich gedurende een winter herstellen, tot het weer een aantrekkelijke prooi werd. Dat ze steeds weer werden geplunderd zegt eigenlijk veel meer over de rijkdom van de stad dan dat ze werd geplunderd."

De stad ging uiteindelijk ten onder aan een combinatie van factoren: de aanhoudende aanvallen van de vikingen, het oprukkende water en het uiteenvallen van het Karolingische Rijk.

Wereldberoemd
Ook de misvatting dat er, sinds de herontdekking van de stad bij Wijk bij Duurstede in 1838, maar weinig vondsten zijn gedaan, wordt ontkracht: de tentoonstelling ligt vol met gebruiksvoorwerpen, sieraden, wapens en skeletten.

Willemsen begrijpt waar dat misverstand vandaan komt. "Er zijn ontzettend grote opgravingen geweest, de grootste ooit in Nederland. Maar die zijn heel slecht uitgewerkt en nauwelijks gepubliceerd. Er is veel informatie die nog vooral in de hoofden van mensen zit, in ordners en studeerkamers."

"Ik was laatst nog op een congres in Italië en daar kent iedereen Dorestad", stelt Willemsen. Deze tentoontelling moet Dorestad ook in Nederland definitief weer op de kaart zetten. 

De tentoonstelling is te zien tot 1 november. Er verschijnt tegelijkertijd ook een boek over Dorestad bij Walburg Pers.