De vergane glorie van Mandela's universiteit

Door verslaggevers Joris van de Kerkhof en Esther Bootsma

Na een lange rit door de groene, rollende heuvels van de Oost-Kaap, langs armoedige dorpjes en herders met koeien, duikt tussen de bomen ineens Fort Hare op. De beroemde universiteit waar de bekendste Afrikaanse leiders hebben gestudeerd. Nelson Mandela, Govan Mbeki, Oliver Tambo, maar ook (ex-)presidenten van andere landen, zoals Robert Mugabe (Zimbabwe) en Julius Nyerere (Tanzania).

We verwachten een vervallen boel, omdat we hebben gelezen dat het na afschaffing van de apartheid zo slecht is gegaan met Fort Hare, maar dat valt op het eerste gezicht mee. Een blinkende poort, sproeiers die het gazon nat houden in deze bloedhitte, een paar gloednieuwe gebouwen.

Achter de facade
Maar eenmaal binnen, achter de mooie facade, is het toch wat minder. Afgebladderde verf, een karig computerlokaal, oude houten bankjes in de klassen, het stelt allemaal niet veel voor.

Ondanks de beroemde oud-studenten, is het snel bergafwaarts gegaan met Fort Hare. Goede bestuurders kregen na 1994 hoge posities in de ANC-regering, er kwamen slechte voor in de plaats. Er verdween geld, er was sprake van mismanagement.

Bovendien, sinds zwarte jongeren ook aan de prestigieuze universiteiten van Zuid-Afrika mogen studeren, komen alleen nog maar de armlastige en minder getalenteerde studenten naar Fort Hare. Want het is opwindender om in Kaapstad of Johannesburg te studeren, dan hier op het afgelegen platteland.

Te duur
Elke student die we spreken geeft het toe: hij of zij zit er vooral omdat andere universiteiten te duur zijn. Maar ook noemen ze graag Nelson Mandela, ze zijn er trots op dat ze op dezelfde universiteit zitten als hij heeft gezeten. Trots op deze universiteit, die in 1916 werd opgericht  door missionarissen, de eerste universiteit waar studenten uit heel Afrika een diploma konden halen.

Als de regering nou ook maar trots was op Fort Hare, en had gezorgd voor meer geld voor de universiteit. "Ik kan niet begrijpen dat ze het hier zo hebben verwaarloosd", zegt Anathi Mdipa, een studente communicatie. "Leraren willen hier ook niet graag lesgeven, er zijn veel vacatures. En een docent die invalt, vertelde me dat ze sinds februari nog geen salaris heeft gehad. Stel dat ze daarom opstapt, dat zou slecht zijn voor ons imago."

Politiek is dezer dagen een gevoelig onderwerp op Fort Hare. "We zijn natuurlijk altijd loyaal aan het ANC", zegt Anathi, "maar ik ben de laatste tijd wel erg in verwarring".

Schande
ANC-leider Jacob Zuma noemt ze een schande: "Iedereen weet dat hij corrupt is. Bovendien is het een man die nooit heeft gestudeerd, hoe kan hij dit land leiden?"

Haar klasgenoot Anele Jam vindt het een belachelijke opmerking. "Zuma is een geweldig leider. Hij heeft niet gestudeerd, maar zichzelf al lang bewezen." Anele is een fanatiek lid van de ANC-jeugdbond.

Openlijk toegeven dat je misschien wel wat ziet in de nieuwe partij Congress of the People, een partij van ontevreden en teleurgestelde ANC'ers, dat durven studenten op Fort Hare niet. Er hangen alleen maar posters van het ANC en er lopen alleen maar studenten rond in T-shirts met Zuma erop.

"Laatst wilde de zoon van de presidentskandidaat van Cope, een tv-persoonlijkheid, hier een toespraak houden", zegt Aanathi. "Hij werd verhinderd om naar binnen te gaan door de studentenvereniging, dat zijn allemaal ANC-jongeren."

'Enge sfeer'
Een andere student, Qwemesha Sinethemba, denkt dat hij niet gaat stemmen. "Ik vind de sfeer te eng allemaal. Partijen die liederen zingen over machinegeweren, wat moeten kinderen daarvan denken? Wat voor voorbeeld krijgen zij van politici?. Ik vind dit geen goede tijd voor Zuid-Afrika."

Lees ook
Politiek in de kerk in Zuid-Afrika
Buitenlanders bang voor Zuma
Overlopers en teruglopers in Zuid-Afrika
'Het ANC laat jullie in de steek'