Door Lambert Teuwissen
Comazuipen. Familiedrama's. Euthanasie. Jacob Bicker Raije schrijft over verrassend actuele zaken in de kroniek over Amsterdam die hij bijhield in de 18de eeuw, uiteraard aangevuld met gebeurtenissen die ons nu minder bekend voorkomen: gruwelijke lijfstraffen op de Dam, bloederige rellen in de binnenstad en door ratten opgevreten bedelaars.
Vandaag is een nieuwe bloemlezing verschenen uit de berichten van die Bicker Raije veertig jaar lang bijhield, van 1732 tot 1772. Burgemeester Job Cohen nam vanmiddag het eerste exemplaar in ontvangst.
Bicker Raije kijkt met een nuchtere blik naar het dagelijks leven in de achttiende eeuw. Hij heeft vooral interesse voor de meer bloederige anekdotes en de vetste roddels. De dagen dat er recht wordt gedaan op de Dam worden steevast uitgebreid beschreven. Gebroken ledematen op het rad, gegeseld vlees, opgehangen moordenaars. "Hij is eerst lichtjes gewurgd en toen geradbraakt".
Toverheksen
Waarom precies hij het allemaal opschreef, is onduidelijk. Als dagboek stelt het weinig voor, hij komt er zelf nauwelijks in voor. Mogelijk, schrijft Geert Mak in de inleiding van de bloemlezing, schreef hij het allemaal op om later een goed sterk verhaal te vertellen te hebben. "Weet je nog die keer dat apotheker Folteken dacht dat er toverheksen om zijn hoofd vlogen? Lachen!"
Bij zijn leven heeft Bicker Raije nooit iets met het manuscript gedaan. Na zijn dood verdween het spoorloos, om bijna een eeuw later op te duiken op een veiling in Den Haag. Een Amsterdamse archivaris onderkende het belang ervan en schafte het aan voor het Stadsarchief. Sindsdien is het een van de topstukken daar.
Hoe anders hadden we moeten weten van het tienjarige jongentje die bij een distillateur "een borrel jenever met overgave en smaak in één keer achterover sloeg"? De verbaasde klanten boden hem een dubbeltje voor elke volgende shot die hij nam, "waarop die jongen zoveel jenever dronk dat hij op weg naar huis morsdood op straat neerviel."
Gewone leven
De kroniek geeft ons met dat soort verhalen een uniek kijkje in het leven in de achtiende eeuw. Bicker Raije schrijft nauwelijks over de gebeurtenissen die de krant haalden (tenzij hij toevallig eens wacht moet lopen voor de koning), maar juist des te meer over het gewone leven in die tijd, verhalen die grotendeels niet in de geschiedenisboeken terecht kwamen.
Dankzij hem weten we bijvoorbeeld over het bijzondere euthanasiegeval uit 1751, toen een kind werd gesmoord nadat het was gebeten door een dolle hond. " Volgens verschillende dokters was het ongeneeslijk dol geworden."
Bicker Raije tekent het voorval op in een korte aantekening. Aan de wereld van verdriet die schuilgaat achter dat soort berichtjes wijdt hij nauwelijks woorden.
Niet onberoerd
Toch merk je aan zijn keuzes dat hij de harde tijd waarin hij leefde hem niet onberoerd laat: hij herinnert ons aan vergeten weeskinderen, ongewenst zwangeren en overleden vrienden. Geweld, ziekte en de dood waren altijd dichtbij, maar dat betekent niet dat men er onverschillig om was.
De polsslag van de stad: De Amsterdams stadskroniek van Jacob Bicker Raije (1732 - 1772) bezorgd door Machiel Bosman Athaneum ISBN : 9789025364199 - €18,50
»
»
»