Het bestaansrecht van de NAVO staat soms ter discussie, maar scheidend secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer is het daar niet mee eens. De NAVO heeft voor stabiliteit en veiligheid gezorgd en zal dat blijven doen.
Op 4 april 2009 bestaat de NAVO 60 jaar, een jubilleum dat gevierd zal worden met een speciale top in Straatsburg en Kehl. Een symbolische ontmoeting midden op een brug over de Rijn tussen Duitsland en Frankrijk markeert het moment. Een gebeurtenis met militair ceremonieel, in aanwezigheid van een keur aan staatshoofden, onder wie de Amerikaanse president Barack Obama.
Maar ook wordt er gepraat over de toekomst van het bondgenootschap, dat volgens critici in een crisis verkeert. De grootste missie van NAVO, ISAF in Afghanistan, werpt te weinig vruchten af. De relatie met Rusland is niet optimaal. En er zijn nieuwe veiligheidsdreigingen die een militair bondgenootschap niet zonder meer te lijf kan gaan: klimaatverandering, cyberterrorisme, energievoorziening.
60 jaar NAVO is een jubileum, maar ook een moment om over de toekomst te denken. De 26 lidstaten zullen op de top in Kehl/Straatsburg zeker niet alleen maar een toast uit brengen.
Uitbreiding
Op 4 april 1949 tekenen twaalf Westerse lidstaten in Washington een militair verdrag dat de samenwerking van hun legers regelt. Vooral bedoeld als verdediging tegen de communistische landen van het Oostblok. Fundament van het verdrag is artikel 5: een aanval op één lidstaat, betekent dat alle anderen te hulp kunnen schieten. Eén voor allen, allen voor één.
De NAVO breidt zich gestaag uit. Ten tijde van de Koude Oorlog sluiten andere Westeuropese landen als Turkije, Griekenland en West-Duitsland zich maar al te graag aan. De wapenwedloop wakkert de angst aan voor een Derde Wereldoorlog die met atoomwapens zal worden beslecht.
De NAVO heeft één duidelijke vijand: de communistische landen in het Oostblok, die op hun beurt verenigd zijn in het Warschaupact. Tientallen jaren zijn het Westen en Oosten verdeeld door een IJzeren Gordijn, met als meest in het oog springende symbool de Berlijnse Muur.
Berlijnse Muur
In de jaren 90 verandert dat vijandbeeld. De Sovjet-Unie voert hervormingen door en het Gordijn vertoont kieren. En dan, in 1989, valt plotseling de Berlijnse Muur. De communisten verliezen de macht. Het betekent het einde van de Koude Oorlog. In de Oostbloklanden ontstaan nieuwe democratieën.
Het machtsevenwicht verschuift en de NAVO is zijn oude vijand kwijt. Sterker nog: veel voormalige Oostblokstaten sluiten zich aan bij het bondgenootschap. Uiteraard zijn de conflicten de wereld niet uit.
De NAVO verlegt zijn werkterrein. Het bondgenootschap komt bijvoorbeeld in actie op de Balkan: met luchtaanvallen in Kosovo in 1999. Het heeft heel wat voeten in de aarde, want niet alle lidstaten zijn gebrand op ingrijpen.
Nederland en de NAVO
9/11
Bij de terroristische aanvallen van 11 september 2001 op de Verenigde Staten maakt de NAVO een vuist: voor het eest wordt Artikel 5 in werking geroepen. Maar de Verenigde Staten trekken liever met een eigen coalitie van bondgenoten ten strijde tegen Osama Bin Laden en zijn Al Qaida. Ook voor een aanval op Irak doen ze geen beroep op de NAVO.
Pas in een later stadium krijgt de NAVO een rol van betekenis in Afghanistan, waar het bondgenootschap nu de ISAF leidt, een vredes- en opbouwmissie die het land stabiliteit moet brengen.
NAVO ziet zich nu, na 60 jaar, geconfronteerd met een hele andere wereld dan die van vlak na de oorlog. De internationale onveiligheid is 'geglobaliseerd', oude strategieën en instrumenten zijn toe aan revisie.
Maar het bondgenootschap zelf mag dan volgens critici in een crisis verkeren: het bestaat ondanks die woelige geschiedenis nog steeds. Sterker nog: staten staan in de wachtrij om lid te mogen worden.
Op zaterdag 4 april is het programma 'NOS 60 jaar NAVO' te zien op Ned. 1, tussen 9.25 en 10.30 uur. De uitzending is gewijd aan de NAVO-top in Straatsburg en Kehl. Met reportages en gesprekken over de geschiedenis en de toekomst van de NAVO. U kunt het programma terugzien via de link in de rechterbalk.
Deel deze pagina
»
»
»