'RIVM had zich moeten verdiepen in de doelgroep'

Door redacteur gezondheidszorg Rinke van den Brink

Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne) heeft dinsdag een bijeenkomst georganiseerd met allerlei betrokkenen en externe deskundigen om te zien welke lessen getrokken kunnen worden uit de campagne voor de HPV-vaccinatie. Voor de vaccinatie tegen HPV kwam maar de helft van de meiden die waren opgeroepen opdagen.

"Het moet anders" 
"Het moet echt anders dan we het nu doen", zegt Roel Coutinho, de directeur van het Centrum voor Infectieziekten van het RIVM. "Een aanpak via de massamedia werkt niet meer. We zullen veel individueler moeten praten met mensen. Misschien inderdaad op internetfora actief zijn en veel meer via de scholen. Er is één GGD geweest die naar de scholen is gegaan en dat heeft goed gewerkt."

"Nederland is een zeer individualistisch land geworden", zegt Coutinho. "Wat is mijn eigen belang hierbij, dat is de rode draad geworden. En dat gaat ook op bij vaccinatie. Vroeger ging het om vaccins die voor de hele bevolking van nut waren, nu gaat het veel meer om individuele bescherming."

Niet meer vanzelfsprekend
"Door internet", zegt Yvonne van Sark van Young Works, een communicatie- en reclamebureau gespecialiseerd in communicatie gericht op jongeren, "is het speelveld drastisch veranderd. De interactiviteit is sterk toegenomen. De vanzelfsprekendheid waarmee mensen zich vroeger lieten vaccineren is er niet meer. Men stelt vragen en discussieert. En er is altijd een onderstroom aan informatie die je nooit helemaal kunt controleren."

Puberbrein binnenste buiten
Van Sark publiceert donderdag het boek Het puberbrein binnenste buiten. Wat beweegt jongeren van 10 tot 25? "Jongeren communiceren de hele dag met elkaar. Gewoon pratend met elkaar, chattend, bellend en per sms. En daarbij gaat het over alles en niks. En dus ook over HPV-vaccinatie. En dan komt alles voorbij. Oprechte ongerustheid, angsten, indianenverhalen, alles."

Volgens Van Sark is de campagne voor de HPV-vaccinatie uit communicatieoogpunt een prachtcasus. Young Works heeft RIVM gebeld en gevraagd of ze  misschien van dienst konden zijn. Vervolgens nodigde het RIVM Young Works uit voor de bijeenkomst gisteren.

Het is een lastige vraag hoe je wel een campagne moet opzetten om jonge meiden te bewegen tot vaccinatie. Van Sark: "Het is een heel complexe boodschap die je moet brengen. Het gaat over een ziekte die je zou kunnen krijgen over een jaar of dertig. Daar zijn jongeren echt niet mee bezig nu. Ze kunnen daar helemaal niet op anticiperen." 

"Het gaat over seksualiteit, daar hebben meiden en ouders heel verschillende meningen over. Er spelen vragen als: ik ben al met mijn vriendje naar bed geweest, heeft vaccinatie dan nog zin? Mijn ouders mogen niet weten dat ik al aan seks doe. Religieuze meiden die geen vaccinatie "nodig hebben". Veel meiden zijn bang voor prikken, die denken dat ze gaan flauw vallen. Tweehonderd doden per jaar aan baarmoederhalskanker, dat zegt jonge meiden niet zo veel."

Onvoldoende nagedacht over campagne
Het RIVM heeft volgens Van Sark onvoldoende nagedacht over de campagne. "Er is niet geanticipeerd op de onderstroom aan informatie die op gang kwam met allerlei voorbeelden van wat er gebeurd zou zijn elders in de wereld. Je had de uitzending van Zembla over de lobby van de farmaceutische industrie ten gunste van de HPV-vaccinatie, de verhalen op internet over doden in de Verenigde Staten door de vaccinatie, de filmpjes op internet en nog veel meer.

Rationeel gezien, als je alle feiten op een rij zet, wie kan er dan tegen vaccinatie zijn? Maar in de praktijk gaat het dus om heel andere dingen. Van Sark vindt eigenlijk niet dat het RIVM veel verkeerd heeft gedaan. "Het is een heel ingewikkelde boodschap die gebracht moest worden, maar het ontbreekt het instituut wel aan sensitiviteit, aan een radar voor wat jongeren beweegt en bezighoudt en hoe ze permanent met elkaar in verbinding staan."

Tijdsdruk
Er lag volgens Van Sark veel tijdsdruk op de campagne. "Maar het RIVM had zich beter moeten verdiepen in de emotionele reacties van degenen op wie de voorlichtingscampagne zich richtte. Ze hadden in gesprek moeten gaan met een groep meisjes om vast te stellen wat die meisjes bezighoudt. In de reclamewereld volgen de succesvolle jongerenmerken alles op de voet. Die praten zelfs mee op fora en sites waar jongeren komen."

Hepatitis B
Het is urgent dat het RIVM meer voeling krijgt met zijn doelgroepen, want volgens Van Sark staat wel vast dat dit soort problemen zich vaker gaan voordoen, ook bij de "normale" vaccinatieprogramma's voor zuigelingen en kinderen. Zeker als minister Klink van VWS het gisteren gepubliceerde advies van de Gezondheisraad overneemt om alle baby's te gaan inenten tegen hepatitis B.

Dat is een ziekte die vooral heel precieze doelgroepen treft zoals homoseksuelen, mensen die met HIV besmet zijn, prostituées, intraveneuze drugsgebruikers en Aziaten. "Hepatitis heeft ook weer een duidelijke seksuele component die het extra complex maakt."

Coutinho ziet die bui ook hangen: "Veel mensen zullen denken dat ze niet in de risicogroep zitten en dat hun kinderen er nooit in belanden, dus dat zo'n vaccinatie niet nodig is. Maar je kunt het ook van moeder op kind krijgen bijvoorbeeld."