Door Jef van Gool, literatuurplein.nl
De Vlaamse schrijfster, filosofe en hoogleraar wijsbegeerte Patricia de Martelaere is overleden aan de gevolgen van kanker. Zij werd 51 jaar.
De Martelaere was hoogleraar filosofie in Leuven, maar was vooral bekend door haar romans en essays. Het bekendste boek van De Martelaere is "Het onverwachte antwoord" uit 2004. Het werd bekroond met de Gouden Uil Publieksprijs en was ook genomineerd voor de Libris- en de AKO Literatuurprijs.
De Martelaere werd in 1957 geboren in Zottegem en volgde de academie voor piano, viool, gitaar en harp. In 1973 behaalde zij een Eerste Prijs Notenleer aan het Conservatorium te Brussel.
In Leuven studeerde ze vervolgens Germaanse talen en filosofie. Met een studie over het scepticisme van de Schotse wijsgeer David Hume promoveerde zij in 1984 tot doctor in de wijsbegeerte.
Vervreemding
"Het is ondenkbaar dat ik niet zou gaan schrijven," heeft ze eens gezegd. Toen De Martelaere een jaar of dertien was, debuteerde ze met het verhaal 'Koning der wildernis'. Vanaf 1976 verschenen haar verhalen, essays en kritieken met een behoorlijke regelmaat in bladen en boeken.
Haar echte debuut in boekvorm was de in 1988 verschenen roman 'Nachtboek van een slapeloze', in Vlaanderen bekroond met de Debuutprijs en genomineerd voor de eerste NCR Literair Prijs. Een man van middelbare leeftijd die lijdt aan slapeloosheid, vervreemdt in lange en eenzame nachten steeds meer van zijn omgeving. Haar tweede roman, De schilder en zijn model (1989), gaat over de passie en het ondoorgrondelijk labyrint van de liefde.
Paradox
"Ik zou, mocht iemand mij ernaar vragen, niet weten waar hij over gaat". Dat zei De Martelaere over haar vierde roman, 'De Staart' (1992). Als romanschrijfster bekommerde ze zich niet of nauwelijks om de vraag of ze werd begrepen.
Maar in een essay wilde ze de informatie "zo helder en zo interessant mogelijk" overbrengen. Als essayiste schreef ze vanuit een filosofische invalshoek over thema's als lezen en schrijven, taal, literatuur, denken, muziek, kunst, liefde, leven, dood.
Tot in de titel van de essaybundel 'Een verlangen naar ontroostbaarheid' blijkt dat de paradox in de menselijke natuur en het menselijk denken de kern is van de twaalf korte en lange opstellen die ze bundelde in dit boek, dat in 1993 werd genomineerd voor de AKO-Literatuurprijs. Een aantal van de teksten veronderstelt behoorlijk wat literaire en filosofische voorkennis, maar andere zijn juist heel toegankelijk.
Littekens
Een verlangen naar ontroostbaarheid was niet het eerste boek van De Martelaere dat werd genomineerd voor de AKO-Literatuurprijs. Eerder viel haar die eer te beurt voor de roman 'Littekens' (1990), over Eva en Vincent, twee studenten die er niet in slagen inhoud aan hun relatie te geven. Ondanks het feit dat ze elkaar steeds weer kwetsen, klampen ze zich aan elkaar vast.
De paradoxale aantrekkingskracht van de dood die in de essays zo op de voorgrond treedt, heeft in de roman 'Eva' al in de greep. Als studente geneeskunde ziet zij schoonheid niet in wat leeft, maar in de doden in de anatomiezaal. Die zijn voor haar "bijna aantrekkelijk".
Metafysisch ontbreken
"Ik eet bij voorkeur wat oneetbaar is, zei Godfried strijdlustig. En nog liever eet ik zelfs niets. Het niets, bedoel ik, het metafysische ontbreken, zoals de gaten in de kaas". Metafysisch ontbreken is een kernbegrip in 'Het onverwachte antwoord' (2004), de eerste roman van De Martelaere na twaalf jaar. Zes vrouwen proberen greep te krijgen op het wezen van een man die in hun leven een leegte achterliet, op de cover en in het boek verbeeld door het schilderij 'La réponse imprévue' van René Magritte. Die man is Godfried H., een schrijver en docent wiens persoonlijkheid en leven gaandeweg opdoemen uit hun verhalen.
'Wat blijft' was de titel van haar essay voor de Maand van de Filosofie 2002. In dat jaar verscheen ook 'Niets dat zegt', een selectie uit haar gedichten uit de jaren 1980-1997. 'Taoïsme: de weg om niet te volgen' (2006) is een inleiding op het taoïsme.
De Martelaere citeerde ook een toaistisch verhaal toen haar gevraagd werd over haar visie op de dood: "Op de dag dat zijn vrouw was overleden, zagen voorbijgangers de meester op de onderkant van een badkuip kloppen en zingen. Omdat ze het hoogst ongepast vonden, spoorden ze hem aan om te treuren en te rouwen."
"Chuang Tzu gaf onmiddellijk toe dat het ongepast was. En zei: 'Toen ze net dood was, treurde ik ook, evenals iedereen. Maar opeens dacht ik terug aan het moment dat ze geboren werd, en nog verder, toen ze geconcipieerd werd, en nog verder, aan de adem of wind van haar leven, en nog verder
Nu ligt ze gerust in haar kamer en is ze teruggekeerd in de orde der dingen. Als ik zou huilen, dan zou het lijken alsof ik er niets van begreep."
»
»
»