In het Leidse museum Naturalis is het Darwinjaar officieel geopend. Gisteren was het precies 200 jaar geleden dat hij werd geboren.
Door buitenlandredacteur Lambert Teuwissen
Arme Robert FitzRoy: voor altijd zal hij bekend staan als de kapitein die Charles Darwin mee op sleeptouw nam rond de wereld. Een bijfiguur in het verhaal over de evolutietheorie. Dat hij aan de wieg stond van de moderne weersvoorspellingen, herinneren zich maar weinigen.
FitzRoy onmoette Darwin even voor het vertrek van de Beagle in 1831. Hij had op voorspraak van zijn mentor Francis Beaufort, de man van de windsnelheden, een imposante opdracht gekregen: de wereld rondvaren om onderzoek te doen.
FitzRoy nam Darwin mee om gezelschap te hebben. Als kapitein kon hij niet met de bemanning mee-eten, maar vijf jaar lang alleen dineren zag hij ook niet zitten. FitzRoy was bang voor cabin fever, een zenuwinzinking door de eenzaamheid op zee. En hij had goede reden zich zorgen te maken: hij was kapitein geworden omdat zijn voorganger zelfmoord had gepleegd.
FitzRoy en Darwin leken in het geheel niet op elkaar: FitzRoy was al op zijn twaalfde bij de marine gegaan, Darwin was een gesjeesde student medicijnen; FitzRoy nam de bijbel letterlijk, Darwin twijfelde aan het christelijke geloof; Darwin was progressief, FitzRoy zou later voor de Tory's in het parlement komen. Toch konden de twee het goed met elkaar vinden en hielden ze het de hele reis van vijf jaar met elkaar uit.
Verraad
De zeereis was van groot belang voor de beide heren. FitzRoy legde de onverkende kust van Zuid-Amerika vast in zijn kaarten. In Chili is nog altijd een berg naar hem vernoemd. Darwin legde op de reis het fundament voor zijn On the Origin of Species, de Beagle wordt al in de eerste zin van het boek genoemd.
Toch zou FitzRoy spijt krijgen van de reis. Toen Darwin twintig jaar later zijn theorie publiceerde, voelde hij zich verraden. De man die de bijbel als onbetwijfelbaar zag, realiseerde zich dat Darwin hun reis als inspiratie voor zijn ketterse ideeën gebruikt had. De plichtsgetrouwe man voelde zich persoonlijk verantwoordelijk.
Tijdens het beroemde debat over de evolutie in Oxford, in 1860, was FitzRoy een van de aanwezigen. Zwaaiend met een bijbel bezwoer hij dat alleen daar de waarheid te vinden was. Het verhaal gaat dat de temperamentvolle FitzRoy zich zo liet meeslepen dat hij gevraagd werd de zaal te verlaten.
Spot
Opvallend was dat rond het verschijnen van Origin, ook de carrière van FitzRoy in een stroomversnelling kwam. Na een zware storm, die honderden mensenlevens had gekost, werkte hij het plan uit om dagelijks via telegraafberichten uit het hele land het weer te laten rapporteren. Gewapend met die kennis kon een weersverwachting worden gemaakt.
FitzRoy was de eerste die daarvoor het woord weather forecast gebruikte (weersvoorspelling) en haalde het voorspellen van het weer uit de sfeer van volkswijsheden en almanakken.
Toch was de weerkunde van FitzRoy geen onverdeeld succes. Hij werd belachelijk gemaakt als de verwachting ernaast zat. Reders protesteerden dat vissers niet wilden uitvaren met een stormverwachting. Hij mag dan nu bekend staan als de grootvader van de Britse meteorologie, hij was het mikpunt van spot in zijn eigen tijd.
Zelfmoord
Niemand die precies weet wat het uiteindelijk was, dat 64-jarige FitzRoy de moed deed opgeven. Zijn gebroken relatie met Darwin, het hoongelach over zijn weersvoorspellingen of zijn mislukte baan als gouverneur van Nieuw Zeeland (hij was gehaat bij de blanke kolonisten, omdat hij openstond voor de argumenten van de Maori's), maar uiteindelijk koos FitzRoy er toch voor om een einde aan zijn leven te maken.
Op zondag 30 april 1865, bevangen door een van de depressieve buien die Darwin aan boord van de Beagle al had meegemaakt, stond hij op uit bed, sloot zichzelf op in de badkamer, en sneed zijn keel door.
Lees ook het artikel over het Darwinjaar en Darwins Laboratorium.
»
»
»