Kijken naar andere mensen. Daar gaat de tentoonstelling De exotische mens, andere culturen als amusement in het Teylers Museum in Haarlem over. De tentoonstelling belicht de merkwaardige geschiedenis van het tentoonstellen van andere mensen.
Het tentoonstellen van mensen uit andere culturen was zelfs nog tot halverwege de twintigste eeuw heel gewoon. In een wereld waarin vliegreisjes naar verre oorden nog niet aan de orde van de dag waren, werden de vreemde culturen gewoon naar Nederland gehaald om ze commercieel te exploiteren op wereldtentoonstellingen en in circussen.
Grote volkerenshows
Grote spektakels waren de grote volkerenshows die in Europa tussen ruwweg 1870 en 1940 werden georganiseerd. Hier werden Hottentotten, Bosjesmannen, Indianen, Eskimo's, Singalezen en Ashantí's te kijk gezet. Bezoekers konden zich hier schaamteloos vergapen aan de tentoongestelde mensen. Een beetje zoals wij tegenwoordig doen in een dierentuin.
Het bekijken van mensen die 'anders' waren, was niets nieuws. In gevangenissen en gestichten kon men destijds ook tegen betaling de ongelukkige bewoners bezichtigen en op jaarmarkten en kermissen behoorden mismaakte mensen tot een vaste attractie.
Missing link
Voor wetenschappers waren deze volkerenshows een uitgelezen moment om lichamelijke kenmerken van deze volkeren vast te leggen en te rubriceren. Op basis van dergelijke inventarisaties werden vaak verwrongen theorieën ontwikkeld, die de superioriteit van het blanke ras veronderstelden. Wetenschappers waren in die tijd druk op zoek naar de 'missing link', de schakel tussen mens en aap. De tentoongestelde volkeren werden in veel gevallen dan ook gezien als een soort veredelde apen.
Eén van de meest wrange voorbeelden is de geschiedenis van Saartje Baartman (ook wel De Hottentot Venus genoemd). Ze werd in 1810 weggevoerd uit Zuid Afrika en vanwege haar omvangrijke geslachtsdeel en achterwerk in Europa tentoongesteld als bezienswaardigheid. Ze overleed in 1815 en haar skelet werd bewaard in een museum in Frankrijk. Pas in 2002 werd haar lichaam in in haar geboorteland begraven.
Groeten uit de Rimboe
Toch is het kijken naar de 'ander' niet alleen iets uit het verleden. In het Teylers Museum zijn ook fragmenten te zien uit televisieprogramma's zoals Groeten uit de Rimboe. Televisie is onze huidige manier van het tentoonstellen van de exotische mens.
De tentoonstelling werd zaterdag door minister Koenders van Ontwikkelingssamenwerking geopend is nog tot 10 mei in het Teylers Museum te zien.
»
»
»