Door verslaggever Peter ter Velde
De gesprekken die het NOS Journaal heeft gehad met de Taliban in Uruzgan zouden nooit tot stand zijn gekomen als wij embedded bij Defensie hadden gezeten.
Het embedded beleid wordt door het ministerie van Defensie gehanteerd sinds het begin van de missie in Afghanistan. Het betekent dat journalisten mee kunnen met militaire vluchten naar Uruzgan en in de provincie mee kunnen met militairen.
Het ministerie heeft een gedragscode opgesteld waar journalisten zich aan moeten houden. Deze code wordt niet door journalisten ondertekend, maar bij overtreding bestaat de kans dat de journalist een volgende keer niet meer mee mag.
De gedragscode bestaat uit een paar spelregels, waarvan de belangrijkste is dat operationele informatie niet gepubliceerd mag worden. De term 'operationele informatie' is vaag gedefinieerd, maar het gaat om zaken als het vooraf publiceren van op handen zijnde militaire operaties en patrouilles, de wijze waarop militairen reageren op bermbommen (hoe voertuigen staan) en vuurgevechten (hoe de 'opstelling' dan is), bepaald radioverkeer (als er coördinaten worden genoemd bijvoorbeeld) en afstanden waarop bepaalde wapens kunnen schieten (die van scherpschutters bijvoorbeeld).
Wederopbouw?
De NOS koos in het eerste jaar van de missie in Uruzgan bewust voor embedded journalistiek. We wilden vooral de voortgang van de missie verslaan, die de duurste (belastinggeld) en gevaarlijkste ooit zou worden. Politiek gezien was er sprake van een wederopbouwmissie, maar we wilden met eigen ogen zien of er sprake was van wederopbouw of dat er vooral gevochten werd.
Deze keuze heeft het Journaal veel opgeleverd. De eerste keer al zeiden militairen in het Journaal dat wat zij deden weinig met wederopbouw te maken had. Die uitzending leverde een venijnig commentaar op van de toenmalige ministerie van Defensie Kamp.
Na de slag om Chora waren we, hoewel embedded met de Nederlandse militairen, in de gelegenheid om in Chora burgers te spreken die kritiek leverden op de wijze waarop Nederland had geopereerd en waardoor er veel burgerslachtoffers waren gevallen.
Na de operatie Spin Ghar in de Baluchivallei zagen we met eigen ogen dat de Taliban nog altijd alle ruimte hadden om vrij te reizen, waardoor de Nederlanders met wie we optrokken opnieuw in pittige vuurgevechten kwamen in de buurt van de vallei. En uiteraard is daar de 'vechtfilm' van Defensiefotograaf Gerben van Es die het Journaal uitzond. In deze film was voor het eerst te zien dat Nederlanders vochten.
'Vechtmissie'
Deze en andere verhalen waren niet mogelijk geweest als de NOS alleen unembedded, oftewel op eigen gelegenheid, had gereisd in de provincie. Het opbouwen van contacten met militairen heeft ertoe geleid dat we veel mooie verhalen hebben kunnen maken.
Verhalen die het mogelijk maakten om te praten over een 'vechtmissie', een woord dat nog maar anderhalf jaar geleden politiek not done was.
Ik moet zeggen dat het ministerie van Defensie ons wat dat betreft nooit een strobreed in de weg heeft gelegd. Elke keer als cameraman Eric Feijten en ik ergens naar toe wilden, kregen we de gelegenheid er heen te gaan. Alle verhalen die we hebben willen maken, konden we maken.
We mochten met 'de jongens in het veld' optrekken. Zij hadden geen politieke agenda en vertelden open en eerlijk over hun werk. Soms viel dat minder goed bij het ministerie en moest de minister of de Commandant der Strijdkrachten reageren, omdat zij wél een politieke agenda hebben. Eén keer leverde dat een stevig conflict op met de commandant van de Nederlanders in Uruzgan, maar we konden onze verhalen gewoon uitzenden en deden dat ook.
Toch was er bij de NOS ook de behoefte om unembedded naar Afghanistan te gaan. We wilden ook graag de andere kant van het verhaal laten zien. We wilden meer van de gewone Afghanen horen en bovenal wilden we praten met de Taliban.
Dat besluit werd vorig jaar december door de hoofdredactie genomen en mij werd gevraagd of ik het zag zitten en zo ja, of ik deze reizen wilde voorbereiden.
We hebben het afgelopen jaar veel geïnvesteerd in het leggen van contacten. In het voorjaar zijn we naar Kabul en omgeving geweest om daar verhalen te maken. Via onze contacten in Kabul leerden we mensen in Uruzgan kennen die met ons wilden werken.
Veiligheid
In oktober zijn we voor het eerst unembedded in Uruzgan geweest en hebben we iemand ontmoet die dicht tegen de Taliban aanzat. Hij was de tussenpersoon die de ontmoeting met de zes Taliban mogelijk maakte. Er hebben via hem verschillende gesprekken plaatsgevonden voor de ontmoeting plaatsvond.
Wij zaten natuurlijk in over onze veiligheid, maar al snel bleek dat de Taliban er net zo over dachten. Zij waren bang voor de Nederlandse militairen; wij waren bang voor ontvoering of erger.
Onze contactpersoon, een man met aanzien, verzekerde ons ervan dat wij onder zijn hoede veilig waren. Hij beriep zich op de 'Pasthunwali', de gedrags- en erecode van de Pasthun, de grootste bevolkingsgroep in Afghanistan. In deze code vallen zijn gasten (van beide kanten) onder zijn bescherming en zullen die gasten onderling elkaar geen schade toebrengen. Iedereen heeft zich aan deze code te houden.
Wij hebben het ministerie van Defensie of de Nederlandse militairen in Uruzgan niet op de hoogte gebracht van de op handen zijnde ontmoeting. Eén van de Taliban vroeg daar nog naar tijdens de ontmoeting. De Taliban op hun beurt hadden volgens afspraak geen wapens bij zich en lieten ons inderdaad ongemoeid.
Embedded of unembedded? Wat mij betreft en wat de NOS betreft, is het geen keuze tussen het één of het ander. Beide manieren van journalistiek leveren verhalen op die meer inzicht geven in wat er gaande is: aan de ene kant hebben we de mogelijkheid om te laten zien hoe de Nederlandse militairen in zeer ingewikkelde omstandigheden hun werk doen en aan de andere kant hebben we de mogelijkheid om de gewone Afghanen en zelfs de Taliban te laten vertellen hoe zij tegen het conflict en de toekomst van hun land aankijken.
»
»
»