"Men denkt altijd dat protestanten en kunst niet samen gaan, want dat zijn stijve lui en die houden helemaal niet van kunst."
Marijke Tolsma, een van de schrijvers van het boek Prachtig Protestant, weet met welke vooroordelen ze wil afrekenen. "Ze lezen alleen maar uit de bijbel en hun kerken zijn saai en er is weinig kunst te zien."
"Wij wilden laten zien dat het een fabeltje is dat protestanten en kunst niet samen gaan."
In het boek worden 95 (een knipoog naar de stellingen van Martin Luther) voorbeelden getoond van protestantse kunst in Nederland. Schilderijen, doopschalen, kerkgebouwen en preekstoelen.
Geen sinecure
De kunstvoorwerpen vallen op omdat ze in het geheel niet voldoen aan het beeld dat protestantse kerkattributen alleen functioneel en saai zijn. "Je ziet bijvoorbeeld rouwborden of die heel mooi bewerkte preekstoel uit de Nieuwe Kerk. Dat kun je toch bepaald geen sinecure noemen. De kunst in de kerk is er nog wel, maar op een heel andere schaal, in veel minder grote mate."
Zelfs een gouden avondmaalstel dat onvervalst katholiek aandoet, is voor Tolsma toch duidelijk protestants te noemen. "Als je naar de avondmaalsbekers kijkt, die zijn wel mooi, maar ze zijn niet weelderig. Dat gouden avondmaalstel is dan ook de uitzondering."
"Maar dan nog: als je kijkt naar gouden monstransen en gouden vaatwerk in de katholieke kerk, dan is dit toch vrij sober, ondanks dat het van goud is gemaakt. Het is strakker. Het is wel mooi, maar minder weelderig."
Beeldenstormers
Er is nog een verschil met de katholieke kunst: de beeldtaal. "Je ziet er wel engeltjes, maar geen heiligen, die je direct zou vinden bij de katholieken. Hier gaat het vooral om de werken van barmhartigheid, het doen."
Het ontbreken van de heiligen is ook direct verbonden met de oorsprong van het misverstand dat de protestantse kerk geen kunst kent. "Het beeld is ontstaan vanwege de beruchte beeldenstormers."
In 1566 trokken de protestantse betogers door heel Nederland heiligenbeelden van hun sokkel, uit protest tegen de verering ervan en de opulente rijkdom van de kerk.
Maar die periode is vaak verkeerd geïnterpreteerd. "Het betekende niet dat ze niet van kunst hielden. Ze waren tegen de wijze waarop zij dachten dat die beelden door katholieken verafgood werden. Daar keerde hun woede zich tegen."
Ambivalent
Toch blijft er een ambivalente houding binnen de protestantse kerk ten opzichte van versierselen en kunst, merkt Tolsma ook in haar eigen kerk.
"Als je de kerk binnen komt, dan denk je marmeren muren en eikenhouten banken te zien. Maar het is ge-eikenhout en gemarmerd, gewoon geschilderd dus.
"Eigenlijk willen ze het niet, maar ze doen het toch een beetje. Je kunt toch ook niet in een houten kist gaan zitten?"
Prachtig Protestant, Waanders, ISBN: 9789040085215, € 14,95
Deel deze pagina
»
»
»