Door Arturo Perin, coördinator NOS Journaal 24
Al vanaf het geboortejaar van het Journaal in 1956 zendt de NOS een jaaroverzicht uit waarin wordt teruggeblikt op het nieuws van dat jaar. Aan die traditie komt volgend jaar wegens geldgebrek een eind. 2008 is waarschijnlijk het laatste jaar waarop toekomstige generaties kunnen terugkijken door de ogen van het NOS Journaal.
Om deze breuk te markeren worden nu alle jaaroverzichten voor het eerst weer helemaal uitgezonden op televisie, op het themakanaal NOS Journaal24. Dat project was nog een hele klus: niet alle jaaroverzichten waren helemaal bewaard.
Zwarte gaten
De jaaroverzichten worden bewaard bij Beeld en Geluid. In de periode van 1956 tot in de jaren '80 werden de Jaaroverzichten geheel of gedeeltelijk op film gedraaid. Film is een kwetsbaar materiaal. De beelden en het geluid staat op verschillende banden. Banden die soms kwijt raken of vergaan. Maar soms werden bepaalde beelden ook gewoon uit een Jaaroverzicht 'geknipt'.
Als een televisiemaker bepaalde historische beelden nodig had, dan had hij of zij twee keuzen. Een kopie laten maken van een film óf die beelden uit het oorspronkelijke materiaal laten knippen. En dat werd regelmatig gedaan.
Op de plek van de beelden werd dan een stukje 'zwartfilm' geplakt, zodat de bijbehorende geluidsband synchroon kon blijven lopen en men later eventueel de oorspronkelijke film zou kunnen terugplakken in de film. Maar dat werd lang niet altijd gedaan.
Hierdoor liepen we bij veel Jaaroverzichten aan tegen "zwarte gaten" of ontbrekende geluidsbanden. Die gaten hebben we zo goed mogelijk gevuld met archiefmateriaal.
Opnieuw inspreken
Een veel grotere uitdaging vormde het volledig ontbreken van de geluidsband met het oorspronkelijk commentaar bij een aantal jaaroverzichten. Gelukkig waren de uitgeschreven teksten van de jaaroverzichten op microfilm gezet. Na wat speurwerk vonden we een microfilmapparaat waarin we die films konden lezen en printen.
De oorspronkelijke teksten zijn toen opnieuw ingesproken. Hierbij vielen onder andere de veranderingen in taalgebruik en zinsopbouw op. Voor een hedendaagse nieuwslezer waren deze teksten moeilijk om in te spreken door het in onze oren nu "kromme" Nederlands.
Bijvoorbeeld uit 1964: "Was de staatsrechtelijke kant van dit nieuws al belangwekkende genoeg, deze werd nog klemmender toen bekend werd dat de prinses zich had verloofd met een Spaanse prins van Franse geboorte, die bovendien als hoofd van de Carlistische beweging pretendent was voor de Spaanse troon."
Zo'n draak van een zin ging toen door voor Algemeen Beschaafd Nederlands.
Toch hebben we besloten de zinnen niet te herschrijven. We wilden de jaaroverzichten zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat terug te brengen. Ze geven een uniek beeld van de manier waarop hoe werd teruggekeken op de gebeurtenissen in een jaar.
Trends
Op de middelbare school hadden we een boek dat "Sprekend Verleden" heette. En dat is precies wat de Jaaroverzichten zijn. Een stukje verleden dat tot ons spreekt. Gebeurtenissen van toen verteld door ooggetuigen en waarnemers van toen. Ongehinderd door kennis achteraf.
In de jaaroverzichten komt de geschiedenis tot leven. Unieke beelden met het commentaar van toen schetsen een beeld van de sfeer en de tijdgeest van zo'n jaar. Wat was belangrijk? Wat niet? Hoe werd tegen (toen nog recente) gebeurtenissen aangekeken? Dat levert soms hilarische, maar altijd boeiende inzichten op.
Er zijn duidelijke trends te zien in de ontwikkeling van de jaaroverzichten. Eind jaren '50 en begin jaren '60 zijn de jaaroverzichten braaf en een beetje saai. Ministers krijgen ruim de vloer om hun kijk op het nieuws uiteen te zetten en hun beleid te verdedigen.
Activistisch
Eind jaren '60 en begin jaren '70 moderniseert het Journaaloverzicht. Het wordt flitsend, mooier van opzet en zelfs activistisch. Waarbij soms beelden worden gebruikt die wij nu niet meer zouden uitzenden, zoals honden die een lijk verscheuren na een natuurramp, of hele korte beelden van een hongerig kind versneden met een Nigeriaanse dictator die buitenlandse gasten ontvangt. Een aanpak die nu onacceptabel zou zijn, want te gekleurd.
De vorm die de overzichten neemt verandert ook. Soms wordt voor een thema gekozen, soms voor een chronologische opsomming per maand van het nieuws. Begin jaren'70 waren bijvoorbeeld milieuvervuiling en de energiecrisis thema's van de binnenlandse jaaroverzichten.
Terugkijkend op dit project is mijn gevoel dat deze Jaaroverzichten pareltjes van de Nederlandse televisiegeschiedenis vormen die aaneengeregen een prachtig sieraad van de NOS vormen. Jammer dat er geen parels meer bijkomen.
Klik hier voor het uitzendschema van alle jaaroverzichten op NOS Journaal 24.
»
»
»