"Ze zijn prachtig. Het is wonderbaarlijk wat er onder het stof en vuil vandaan is gekomen." Bart Grob, conservator van Museum Boerhaave, is enthousiast over de restauratie van de grote collectie eeuwenoude anatomische modellen van de firma van de Franse dokter Auzoux.
Vandaag wordt in Leiden het resultaat van het jaren durende project gepresenteerd. Er is vijf jaar aan gewerkt om de zeventig modellen van papier-maché weer toonbaar te maken. Vocht en vuil hadden de objecten onherkenbaar gemaakt.
"Het heeft ons enorm verbaasd hoe mooi en krachtig de beschilderingen zijn die in de negentiende eeuw zijn gemaakt door de werknemers van Auzoux. Het is prachtig om te zien hoe gedetailleerd die modellen zijn. Dat is eigenlijk jarenlang verborgen gebleven doordat die modellen zo vuil waren."
Oude meesters
Grob is zelf vooral onder de indruk van de opknapbeurt van een zeebaars. "Die was vreselijk aangetast door vocht en schimmels. Dat is allemaal weggehaald en op de huid van die vis blijkt met individuele schubjes beschilderd. Dat moet echt monnikenwerk geweest zijn."
"U moet zich voorstellen die beschildering is afgedekt met een vernislaag. Die laag is in de loop der jaren vervuild geraakt, net zoals bij zeventiende-eeuwse meesters. Die vernislagen worden ook aangetast door licht en vuil en vocht. Het resultaat is te vergelijken met het schoonmaken van zo'n oude meester: de kleuring is fris en sprankelend, er is meer detail te zien."
Schilfers
Omdat de modellen van papier-maché gemaakt werden, was opknappen van de museumstukken een specialistisch werkje. Er werd zelfs een restaurateur van oude boeken voor ingeschakeld. "Een van de grote problemen met die modellen was dat de afwerkingslaag als gevolg van temperatuurwisselingen en vocht is gaan barsten. De buitenkant is enorm gaan schilferen. Al die schilfers zijn vochtig gemaakt zodat ze ook weer elastisch werden en die zijn een voor een terug geplakt."
Het model van een kalkoen vergde nog meer werk: "Er waren stukken van afgebroken, er zat vraat in, allemaal kleine gaatjes, de vliezen bij de vleugels ontbraken en hij was zwart in plaats van rood-oranje, Dat is allemaal hersteld."
Slagerij
De ambitie om zo dicht mogelijk bij de originele materialen en technieken te blijven, was ook een uitdaging. "We kwamen er achter dat voor de vleugels buikvlies van paarden of varkens werd gebruikt. Daar zijn we naar op zoek gegaan, maar het is niet iets dat je zomaar kan kopen in de winkel."
"Gelukkig heeft een oom van mij een slagerij. Een telefoontje naar de Achterhoek en het was geregeld. Op een gegeven moment zat ik in de trein met een stuk geprepareerd en vacuümgetrokken buikvlies in mijn rugzakje."
Niet breekbaar
Dat de modellen van papier-mache gemaakt zijn, wil nog niet zeggen dat ze ook breekbaar zijn. "Als de pulp hard is, is het een soort hout. Er is een foto van een model dat terecht is gekomen in Japan, in Hiroshima, en die heeft de atoomaanval overleefd. De ene kant is weliswaar helemaal zwart geblakerd, daar is weinig meer van over, maar de andere helft is nog bijna volledig intact. Het werd gebruikt door de firma als bewijs van de kwaliteit van hun modellen."
De firma Auzoux maakte uiteindelijk een kleine honderdvijftig jaar modellen van het unieke materiaal. "Tot aan het eind van de jaren zeventig hebben ze nog modellen van papier-maché gemaakt. Uiteindelijk zijn ze overgegaan op gips, maar toen was de strijd eigenlijk al verloren, want de modellen die werden gebruikt in het onderwijs werden toen allemaal van plastic gemaakt."
De modellen zijn te zien in de permanenten collectie van het museum. Over project is ook een boek verschenen, Papieren Anatomie. De wonderschone papier-machémodellen van dokter Auzoux (€ 19,95).
Deel deze pagina
»
»
»