"In t begun het God hemel en eerde schoapen. Eerde was onlaand en t duustern lag over oervloud en gaist van God zweefde over t wotter."
Genesis ain en twij in het Gronings. Dik dertig jaar is er aan gewerkt om de hele Bijbel in de streektaal te vertalen. Vandaag zal het resultaat, de Biebel, worden gepresenteerd in (waar anders) de Martinikerk in Groningen.
"Het was de laatste jaren wel heel hectisch", zegt Marten van Dijken, coördinator van het Biebelvertoalkerwaai. "We wilden hem gewoon klaar hebben. De laatste twee jaar ben ik er dag en nacht mee bezig geweest."
Het project begon al in 1973. "Het is allemaal door zo'n zestig vrijwilligers gedaan, die het in hun eigen vrije tijd moest doen."
Het karwei werd rechtstreeks vanuit de brontalen vertaald. Er werd niet gespiekt in de Nederlandse vertaling.
"Het is geen vertaling van een vertaling. Deskundigen in die brontalen, Aramees, Hebreeuws en, voor het Nieuwe Testament, Grieks, leverden een voorvertaling aan de andere mensen in de groep. Dat was dan een woord voor woord vertaling, geen samenhangende zinnen. Daar gingen wij dan mee aan de slag."
Woorden maken
"Het enige waar we mee zaten was dat sommige woorden niet in het Gronings voorkwamen. 'Wijngaard' bijvoorbeeld, wat toch regelmatig in de bijbel voorkomt. Die heb je heel weinig in Groningen", lacht Van Dijken, "dus daar moesten we een woord voor maken. Gelukkig hadden we wel bessentuinen, 'bessentoen' en daar hebben wij 'droevetoen' van gemaakt."
Op andere plekken sluit de Groningse versie juist beter aan bij het origineel dan de Bijbel in het Nederlands.
"Het Grieks heeft een meervoud van 'iemand', als je iemand zijn zonden vergeeft. Dat heeft het Gronings ook: 'gont'."
Maar behalve de individuele invulling van bepaalde woorden was er nog een veel fundamenteler probleem.
"Eén van de problemen waar we direct tegenaan liepen: hoe vertaal je de bijbel nou? Er zijn een aantal varianten van het Gronings, doe je dat nou in het Hogelands of in het Westerkwartiers? Toen hebben we gezegd: we zoeken een soort middenweg, waarin elke variant zich kan herkennen. Het is vertaald in een soort ABG, Algemeen Beschaafd Gronings."
Geleuf, hoop, laifde
Daarom is de Biebel niet alleen interessant voor Groningse gelovigen zelf, zegt Van Dijken. "Dialectologen en taalkundigen hebben heel veel belangstelling. In die dertig jaar is een heel groot stuk Gronings vastgelegd."
"We hebben gekeken naar wat er staat in de brontekst, dat moet je getrouw overbrengen, maar we hebben ook gekeken naar de ontvangende taal, het Gronings. Hoe zeg je iets in het Gronings? We hebben het vertaald zoals een Groninger het nu zou vertellen. Als je dat leest, dan is het je eigen taal."
Zo leest dan bijvoorbeeld de beroemde tekst uit Korintiërs, gebruikt in menig trouwdienst: "Op t heden holden dizzent hier ale drij nog tou: geleuf, hoop, laifde. Mor van dij drij gaait laifde der mit deur."
Of de tien geboden: "Ie maggen gainent doodmoaken."
Uitverkocht
Het aantal mensen dat nog altijd Gronings spreekt mag dan in de afgelopen dertig zijn afgenomen, volgens Van Dijken heeft de taal aan belangstelling weinig ingeboet. Behalve Nederlandse media werd hij deze week ook gebeld door een radiostation uit Australië.
"De eerste druk, 3000 stuks, is bijna uitverkocht. Er zijn nog veel mensen in Groningen die Gronings spreken en er is ook heel veel import in Groningen die een cursus Gronings gaat volgen. Er is zelfs een cursus in Amsterdam."
Daar zal zondag dan ook één van de eerste grunniger dainsten met de nieuwe Biebel worden gehouden, in de Spuikerk. Ongetwijfeld zal er dan ook het nieuwe Onze Vader klinken.
Voader van ons in hemel,
dat joen noam haailegd worden zel,
dat joen keunenkriek kommen mag,
dat joen wil doan wordt
in wereld net als in hemel.
't Brood doar wie verlet om hebben,
geef ons dat vandoag,
en reken ons nait tou wat wie verkeerd doun, net zo as wie vergeven elk dij ons wat aandut.
En breng ons nait in verlaaiden,
mor wil van verlaaider ons verlözzen.
»
»
»