Door buitenlandredacteur Lambert Teuwissen
We kennen Adolf Hitler vooral als spreker, niet als lezer. Hij is niet het soort mens waarvan je verwacht dat hij zich 's avonds terugtrekt met een goed boek. Toch is dat wel wat er gebeurde, zegt historicus Timothy Ryback, die voor het eerst uitgebreid onderzoek deed naar de leesgewoontes van de Führer.
"Je kunt het een soort van archeologie noemen," zegt Ryback over de telefoon vanuit zijn woonplaats Parijs. De honderden boeken die het Amerikaanse Brown University en de Library of Congres hebben verzameld, liep hij na op sporen van gebruik, onderstrepingen en aantekeningen.
Hitler ging er prat op elke avond een boek te lezen. In zijn collectie veel partijliteratuur en antisemitische teksten, maar ook Robinson Crusoe, Shakespeare (die hij superieur achtte aan Goethe) en, een persoonlijke favoriet van Hitler, de boeken van Karl May over Winnetou.
Ook had hij rijen boeken van Duitse filosofen (Nietzsche, Schopenhauer, Kant), al ziet Ryback maar weinig tekenen dat die boeken ook daadwerkelijk gelezen zijn.
Henry Ford
"Dit was een man die veel informatie bezat, maar weinig kennis", concludeert Ryback. "Iedereen zegt altijd dat hij van die moeilijke Duitse filosofen las, maar zijn begrip was maar beperkt. Het was alsof hij de boeken leegroofde, plunderde. Hij is op zoek naar de informatie die hij nodig heeft om zijn eigen denkbeelden te bevestigen."
"Je ziet soms dat hij een boek leest en dan een paar dagen later letterlijk teksten eruit citeert tijdens toespraken. Andere stukken uit boeken zie je terug in Mein Kampf. Wat me vooral opviel is dat er ook verschillende Amerikaanse auteurs bijzaten, zoals (industrieel en antisemiet, red.) Henry Ford. Die heeft een grote invloed gehad op zijn denken over ras."
Modder
Het nalopen van de boeken van Hitler bracht Ryback dichter bij de man dan hij ooit had verwacht. In een reisgids die korporaal Hitler in de Eerste Wereldoorlog kocht, staan verlangende vingertasten op bladzijdes met een reproductie van Rubens' Diana's slapende nimfen bespied door saters.
Aspirerend kunstenaar Hitler vond in de hel van de Somme blijkbaar troost in de voortdurendheid van de kunst.
Even verderop in het boek vond Ryback een zwarte haar die van een snor afkomstig lijkt te zijn. "Huiveringwekkend", noemt Ryback zijn ontdekking.
"Wat ik misschien nog opvallender vond, was dat er nog zand uit de loopgraven van noord Frankrijk in het boek zat. Dat brengt alles heel nabij; dit werd in de herfst van 1915 meegedragen aan het westelijke front en daar zat ik dan, tientallen jaren later, tussen de zeldzame boeken, in de elegante leeszaal in het Library of Congress, en de modder uit de loopgraven komt tussen de bladzijden van het boek vandaan."
Verbod
Vind Ryback, nu hij ziet waar Hitler zijn inspiratie vandaan haalde, dat dat soort boeken verboden moeten worden? Wat denkt hij bijvoorbeeld van het Nederlandse verbod op Mein Kampf? "Ik kom uit een land dat gelooft in vrijheid van meningsuiting, zelfs als dat pijnlijk is."
"Het verbod op het boek is een tijd lang nuttig geweest, maar inmiddels zijn we wel zo ver dat het gepubliceerd kan worden, vooral als het gaat om een versie met goede voetnoten. Het boek is zo nietszeggend en wreed, dat ik denk dat het de mythe van de man uiteindelijk meer zal ontkrachten dan bevestigen."
Timothy W. Ryback - Hitlers privébibliotheek, Balans, ISBN 9789050189583:, €19,90
»
»
»