De ontruiming van het Apeldoornsche Bosch

Bekijk de uitzending NOS Dodenherdenking 2008 via de mediatheek aan de rechterkant

Traditiegetrouw besteedt de NOS op 4 mei ook aandacht aan een onderbelichte gebeurtenis uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Dit jaar is dat de tragische ontruiming van de joods-psychiatrische inrichting 'Het Apeldoornsche Bosch' in Apeldoorn.

'Het Apeldoornsche Bosch' was de grootste joodse inrichting in Nederland en tijdens de eerste oorlogsjaren leefden er bijna 1300 patiënten en 250 verpleegkundigen in relatieve rust.

Na het gedwongen ontslag van het niet-joodse personeel kwamen (veelal jonge) joden uit het hele land naar de inrichting in Apeldoorn. Zij hoopten in deze 'veilige haven' te ontkomen aan gedwongen deportatie. Zonder enige ervaring of opleiding probeerden zij zo goed mogelijk voor de patiënten te zorgen.

Eind 1942 nam de dreiging toe. Er waren signalen die duidden op een ontruiming van de inrichting en op 20 januari 1943 was er geen twijfel meer mogelijk. Veertig goederenwagons stonden klaar op het station van Apeldoorn voor het transport van patiënten en verplegers.

Dilemma

De verpleegkundigen stonden voor een moeilijk dilemma: bij de patiënten blijven en ze ondersteunen, of vluchten? Een deel van het personeel (circa 150 personen) en tachtig patiënten zagen kans te vluchten.

Bijna 1300 patiënten, onder wie veel kinderen, en 50 verpleegkundigen werden onder erbarmelijke omstandigheden weggevoerd naar vernietigingskamp Auschwitz. Geen van hen is teruggekeerd. Van het overige weggevoerde personeel hebben waarschijnlijk slechts veertien mensen de kampen overleefd.

Middenin de bossen van Apeldoorn staan nog enkele gebouwen van 'Het Apeldoornsche Bosch'. Vanaf die plek praat presentator Margriet Vroomans in de uitzending met onder anderen Marjan Schwegman, directeur van het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) en schrijfster Hanneke Oosterhof, over de tragedie van Apeldoorn.

normal">Tot 31 mei 2008 is in Herinneringscentrum Kamp Westerbork de tentoonstelling 'Het Apeldoornsche Bos' te zien.