Door Ernest Claassen
De naam van Osama Bin Laden is voor altijd verbonden met de aanslagen van 11 september 2001.
Maar de naam Bin Laden staat ook voor een ongekend succesvol familiebedrijf uit Saoedi-Arabië. De Amerikaanse journalist Steve Coll, winnaar van de Pulitzerprijs, schreef een boek over deze omstreden familie. 'Ik droom soms over Osama Bin Laden.'
Mohammed Bin Laden was in de zomer van 1956 op zakenreis in Syrië. In de havenstad Latakia kwam hij in contact met Alia, een meisje van 14. Hij trouwde met haar, nam haar mee naar Saoedi-Arabië en binnen een jaar kreeg ze een zoon: Osama. Hij was een van zijn 54 kinderen.
Fascinerend
De Bin Ladens is een fascinerend boek. Het staat vol met verrassende details over de vaak bizarre wereld van een familie uit een achtergebleven woestijn-cultuur, die in korte tijd schatrijk wordt. Steve Coll wilde niet alleen over Osama Bin Laden schrijven.
'Ik heb hem nooit erg gemogen, uiteraard vanwege de massamoorden die hij op zijn geweten heeft, maar ook als personage leek hij me nogal eendimensionaal en rigide. Ze zeiden tegen me dat je geen biografie moet schrijven als je geen hekel hebt aan je onderwerp.'
Familie
'Osama heeft niet dezelfde subtiliteit en complexiteit als sommige van zijn broers en zussen. Ik had natuurlijk al belangstelling voor de Bin Ladens omdat Osama uit hun midden voortkomt. Door over de hele familie te schrijven, probeer ik een concreet en fris beeld te geven van de ingewikkelde Saoedische samenleving.'
De vader van Osama, Mohammed Bin Laden, vertrok als arme emigrant uit Jemen naar Saoedi-Arabië, waar hij aan de slag ging in de bouw. Hij kon goed organiseren en al gauw begon hij zijn eigen bedrijf. Toen hij erin slaagde om opdrachten van de koninklijke familie binnen te halen, ging het snel. Uiteindelijk werd de Bin Laden Corporation een miljardenbedrijf.
Koninklijke relatie
'De sleutel tot hun succes is de relatie met de koninklijke familie. Ze zijn er altijd in geslaagd om zichzelf nuttig te maken als een soort klusjesmannen. Maar ze kunnen ook heel goed bouwen. De koninklijke familie betaalt vaak te laat, of helemaal niet. Dan komen ze met land, een gebouw of een boerderij, omdat een bepaalde prins geen cash heeft. Om met al die persoonlijkheden om te gaan en in de gunst te blijven van de familie is ontzettend ingewikkeld, en de Bin Ladens zijn nu al meer dan 50 jaar opmerkelijk succesvol.'
Osama zou net als zijn broers een functie krijgen binnen het bedrijf. Was de bedoeling. Als kind ging hij al mee met zijn vader, om te kijken hoe ze oude gebouwen opbliezen die moesten worden gesloopt. Maar uiteindelijk koos hij voor een andere carrière.
Radicaliseren
Tijdens zijn middelbare schooltijd begon hij te radicaliseren, onder invloed van een Syrische gymleraar, die lid was van de Moslimbroederschap. Begin jaren '80 reisde Osama naar Pakistan en Afghanistan om tegen de Russen te vechten. In die periode werd hij volop gesteund door zijn familie, en had hij contacten met de geheime dienst van Saoedi-Arabië. Volgens Steve Coll zijn er nooit harde bewijzen gevonden dat hij ook banden had met de CIA.
Ook zijn oudste broer Salem, die juist erg verwesterd was, ging af en toe bij hem langs in Pakistan. Over die periode sprak Steve Coll onder andere met George Harrington, een Amerikaanse handelaar in ultra light vliegtuigjes, die een goede vriend was van Salem.
'Deze George Harrington, een soort rock and roll gitaarspeler, is de enige Amerikaan van wie ik kan aantonen dat hij Osama Bin Laden in het echt heeft ontmoet, toen hij Salem vergezelde op een avontuurlijke reis door Pakistan.'
Salem Bin Laden had in Engeland gestudeerd, waar hij in een rode sportwagen rondreed en gitaar leerde spelen. Hij wilde een rockster worden. Later moest hij plotseling de leiding van het bedrijf op zich nemen, toen zijn vader omkwam bij een vliegtuigcrash, veroorzaakt door een fout van de Amerikaanse piloot.
Optreden
Salem bleef de wereld rondreizen met een entourage van Westerse zakenmensen, die hij had uitgekozen omdat ze ook een muziekinstrument konden spelen. Salem trad graag op. Hij kocht dan net zo veel mensen om, tot ze hem op het podium toelieten. Hij zong bijvoorbeeld 'the House of the Rising Sun' in zeven talen. In 1988 kwam ook hij om het leven, bij een vliegtuigongeluk in Texas.
Pas in de jaren '90, toen Osama zich openlijk begon uit te spreken tegen de koninklijke familie en tegen Amerika, namen de Bin Ladens namen afstand van hem. Toen kwamen de zakelijke belangen van de familie in gevaar.
Niet radicaal geboren
'Een van de dingen die me opvielen tijdens mijn onderzoek was dat Osama lange tijd binnen de dominante religieuze stroming van Saoedi-Arabië paste. Het geloof is daar erg streng, de Saoediërs zijn puriteins, maar ze houden de politiek op afstand. Wij zijn geneigd Osama te zien als iemand die altijd al geradicaliseerd was, maar in Saoedische ogen gebeurde dat pas later.'
'Veel ouders uit de middenklasse maken zich zorgen om de recrutering van hun tienerzoons door islamitische extremisten, waar ouders in het westen zich zorgen maken om drugs of straatbendes. In die zin was Osama's recrutering niet echt ongewoon.'
Er is vaak gespeculeerd dat de Saoedische regering Osama actief heeft beschermd in de aanloop naar de aanslagen van 9/11. Daar heeft Steve Coll geen bewijs voor gevonden. 'Er zijn Amerikanen in de veiligheidsdiensten die dat denken. Er zouden ook documenten over zijn. Die zou ik graag zien, maar onder de regering-Bush is er geen enkele kans dat die documenten vrijkomen.'
Samenzweringen
Er waren overduidelijk nauwe banden tussen Saoedi-Arabië en de Verenigde Staten. De evacuatie uit Amerika van een vliegtuig vol Bin Ladens, een week na de aanslagen van 9/11, heeft allerlei samenzweringstheorieën gevoed. Maar volgens Steve Coll heeft de FBI bijna elke volwassene aan boord van dat vliegtuig ondervraagd. 'Ik kwam erachter wie deze Bin Ladens waren. En met één mogelijke uitzondering was er niemand die contacten onderhield met radicale islamistische netwerken.'
Dromen
Steve Coll werkte drie jaar aan zijn boek. Hij interviewde ruim 150 mensen. Maar de familie Bin Laden werkte nauwelijks mee, en Osama natuurlijk al helemaal niet. Dan geeft Coll toe dat hij af en toe over Osama droomt. 'Dan komt hij me bezoeken, en dat is wel een beetje verontrustend, haha. Ik probeer hem dan aan de praat te krijgen, maar ja
'
De Bin Ladens. Een Arabische familie in het hart van de wereld van Steve Coll
Vertaling: Rob de Ridder en Joost Zwart
Uitgeverij Mouria
Adviesprijs: € 25,-
ISBN: 978 90 458 0042 4
De Engelse versie:
The Bin Ladens by Steve Coll
Uitgeverij: Penguin Books Benelux
Adviesprijs: € 25,-
ISBN: 978 18 461 4124 9
»
»
»