"Waarom zien we dit niet in Nederland?"

Een bijdrage van buitenlandredacteur Aniete Coelingh

Op universiteiten in Turkije is een chaotische situatie ontstaan na het besluit van de Turkse regering en het parlement om het hoofddoekverbod op te heffen. 

Omdat het Constitutionele Hof zich nog steeds beraadt over het verbod, is er geen duidelijkheid over de hoofddoekkwestie. De meeste universiteiten in Istanbul houden het verbod daarom in stand en dat betekent voor veel moslimvrouwen dat ze geen onderwijs kunnen volgen omdat ze kiezen voor hun geloof en het dragen van een hoofddoek. 

Hoofddoekje betekent geen diploma

Een van de uitzonderingen daarop is Alfred University. Een dependance van de New Yorkse academie die zich in oktober vorig jaar in Istanbul vestigde en meteen in opspraak raakte.

 

De campus volgt de basisformule van de Amerikaanse Universiteit en die schrijft voor dat vrouwen het hoofd mogen bedekken binnen het klaslokaal als hun geloof dat voorschrijft. Volgens de YOK, de raad in Turkije die toezicht houdt op universiteiten, gaat de Alfred University daarmee tegen de Turkse grondwet in. De universiteit wordt niet erkend en het universitaire diploma is in Turkije niet geldig. 

Correspondent Bernard Bouwman nam Nederlandse reizigers in Istanbul mee naar de Alfred University voor een gesprek met Turkse moslims, studenten en professoren over de islam. 

Fitna

Onderweg in de bus wordt duidelijk dat de Nederlandse delegatie erg benieuwd is naar de reacties op Fitna, de film van Geert Wilders, en of de discussie over islam ook in Turkije gaande is. 

Bij binnenkomst blijkt dat studenten en docenten op deze universiteit daar op een andere manier mee bezig zijn. Fitna bevat volgens de studenten en docenten geen nieuwe informatie en geen nieuwe argumenten. Aangevallen voelen ze zich al helemaal niet. 

"Been there, done that", is de reactie van een docente met hoofddoek, die op jonge leeftijd uit Australië is geëmigreerd naar Turkije en zich daar bekeerde tot de islam. In een vurig betoog wijst ze het feminisme waarmee ze is opgevoed van de hand, om meteen te vertellen over de rechten die ze als vrouw vond binnen de islam. Zoals haar recht op onderwijs en het behouden van haar eigen achternaam bij het huwelijk. 

Moderne staat

Volgens streng seculiere Turken past de islam niet binnen de moderne republiek Turkije zoals Ataturk, stichter van de republiek, die voor ogen had. Bij een moderne, seculiere staat, hoorde volgens Ataturk scheiding van kerk en staat. De controle op de islam binnen Turkije is vanuit de overheid groot en daarbij wordt ook nagedacht over een moderne invulling van de islam. Zo werkt een groep theologen in Ankara op verzoek van het Turkse directoraat-generaal van Religieuze Zaken, aan een moderne versie van de Hadith, heilige geschriften naar uitspraken van de profeet Mohammed die naast de Koran worden gevolgd. 

Ook uit de toespraken op Alfred University blijkt dat studenten en professoren nadenken over het samengaan van moderniteit en islam. Directeur Hasekioglu spreekt over de overeenkomsten die hij ziet tussen islam en het modernisme: democratie, overleg en tolerantie. Een van de docenten wijst erop dat een moderne islam moeilijk is, ook al zijn er vele overeenkomsten tussen beide. En als er een modernere invulling zou komen, zou die volgens hem meer gevonden moeten worden in spiritualiteit in plaats van in de wetten.

Verrast

De Nederlandse delegatie reageert verrast. "Waarom zien we dit niet in Nederland?", vraagt een van de reizigers zich af. "Zoveel vooruitstrevendheid zien we niet bij Nederlandse moslims." 

Bij een aantal Nederlanders in de groep leeft de overtuiging dat moslims zich voornamelijk van hun negatieve kant laten zien en dat ze zich niet afkeurend uitspreken over aanslagen die in naam van de islam worden gepleegd. Wat volgt is discussie over de wijze waarop moslims internationaal in het nieuws komen. Volgens een van de Turkse sprekers is de rol van de media nogal discutabel. 

De discussie is stevig maar eindigt gemoedelijk met het voornemen van directeur Hasekioglu om vaker groepen Nederlanders uit te nodigen op zijn universiteit om te praten over de beleving van de islam in Turkije en Nederland.