Toen 1.500 Cubaanse rebellen in 1961 richting de Varkensbaai stoomden, in hun gedoemde poging Castro af te zetten, deden ze dat in de boten van het bedrijf dat vandaag de dag Chiquita heet.
Het is een van de opmerkelijke feiten rond de alom aanwezige, onschuldig ogende vrucht die David Koeppel beschrijft in zijn boek Banana.
"Ik bekijk de banaan nu met andere ogen," zegt Koeppel in een interview. "Nu ik de geschiedenis ervan ken, moet ik altijd glimlachen als ik er een zie liggen. Er zit zo veel achter een product dat zo gewoontjes en bescheiden lijkt."
Bananenrepubliek
Neem het verhaal van de ultieme bananenrepubliek, Guatemala. Om de haast koloniale macht van de bananenbedrijven te bewaren, verbood President Ubico zelfs alle woorden die de arbeidersbeweging gebruikte: vakbond, verzoekschrift, staking.
Zelfs "arbeider" mocht niet, iedereen werd "employee".
Ubico's opvolger Arbentz maakte de fout de bananenindustrie tegen zich in het harnas te jagen. Hij nationaliseerde het land van United Fruit Chiquita. Hij betaalde het bedrijf dat nu Chiquita heet 600.000 dollar: feitelijk veel te weinig, maar wel de waarde die het volgens de laatste belastingopgave van UF waard was.
UF vocht terug. Met de hulp van de machtige Dulles-broertjes (de ene CIA-baas, de andere minister van buitenlandse zaken, allebei banden met United Fruit) werd Arbentz het land uit gejaagd.
De documentaire Bitter Fruit over de machinaties in Guatemala.
Bananenman
"De bananenbedrijven dachten dat ze goed deden. Ze brachten "beschaving" naar de jungle. Bovendien moesten ze wel zo genadeloos zijn: bananen moest goedkoop zijn om populair te blijven. Om de kosten te drukken, werd er land gestolen en werden mensen tot slaaf gemaakt."
Koeppel erkent de gruweldaden onmiddellijk, maar in zijn verhaal proef je ook iets van bewondering voor de hardwerkende, ingenieuze mannen die het allemaal veroorzaakten.
"Het waren meedogenloze, verschrikkelijke mannen. Maar ze waren ook bijzonder kleurrijk. Mijn 'favoriet' is wel Sam "De Bananenman" Zemurray. Een Russische immigrant, net als mijn grootouders. Het verschil tussen hem en mijn grootouders was dat hij regeringen omver wierp en bloedbaden financierde als baas van Chiquita."
Zo werden in 1929 duizend bananenboeren doodgeschoten nadat ze het gewaagd hadden te staken voor betere arbeidsomstandigheden.
De allereerste Chiqita-reclame met het aanstekelijke deuntje.
Uitgeroeid
Behalve de kleurrijke geschiedenis van de banaan heeft Koeppel ook oog voor de bijzonder onzekere toekomst van de banaan. "De banaan die onze grootouders aten was een ander soort banaan, de Gros Michel. Die soort werd volledig uitgeroeid door een schimmel, de Panamaziekte."
De bananensoort die we vandaag de dag eten, de Cavendish, werd daarna populair omdat men dacht dat die immuun was voor de Panamaziekte. Maar dat bleek toch niet waar.
Zo verdween binnen een paar jaar de complete bananenindustrie van Maleisië door een nieuwe variant van de schimmel.
Variatie
Experts vrezen zelfs dat binnen een paar jaar al (Vijf? Tien? Dertig?) ook de Cavendish zal verdwijnen.
Koeppel denkt dat de oplossing ligt in variatie. Op zijn reizen over de wereld proefde hij meerdere van de honderden verschillende bananensoorten (groot, klein, hard, zacht, geel, blauw en kastanjebruin).
"Ik acht het volledig mogelijk dat we ooit een "bananenafdeling" in de supermarkt zien, met vier, vijf, misschien wel acht soorten bananen. Dat zou prachtig zijn. De Cavendish zit daar wellicht dan niet meer bij (grote kans van niet), maar dat is dan misschien niet eens zo belangrijk."
Deel deze pagina
»
»
»