Op het Indonesische eiland Bali zijn vertegenwoordigers uit 180 landen bij elkaar voor de VN-klimaattop. De Kamerleden Liesbeth Spies (CDA) en Paulus Jansen (SP) zijn er ook, en houden een weblog bij.
'Het was een thriller'
Door Paulus Jansen
Bali, 15 september - Het was een thriller, maar er is een overeenkomst! Nadat de Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono en VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon de finale vergadering om half een openden met een dringende oproep aan alle vertegenwoordigers om het moeizaam bereikte resultaat te steunen, stelden de G77, met steun van de Europese Unie, nog een laatste wijziging voor.
Daarop trok de VS zijn steun voor het onderhandelingsresultaat in. Hoewel ook een groot aantal ontwikkelingslanden, waaronder Bangladesh en Costa Rica, nog wijzigingsvoorstellen deden in het ontwerpbesluit, waren ze uiteindelijk allemaal bereid om zich neer te leggen bij het compromis. Behalve de VS.
Daarop volgden een groot aantal oproepen aan het adres van de Amerikaanse delegatieleider Paula Dobriansky om zich aan te sluiten bij de meerderheid. De vertegenwoordiger van Papua Nieuw Guinea vroeg de Amerikanen zelfs "uit de weg te gaan, als ze niet bereid waren leiderschap te tonen".
Diplomatieker maar minstens zo indringend was de oproep van de Zuid-Afrikaanse minister van Milieu, Van Schalkwyk. Uiteindelijk ging Dobriansky rond drie uur overstag, waarna ze haar eerste ovatie sinds haar komst in ontvangst kon nemen.
Ook de Nederlandse secretaris van UNFCCC Yvo de Boer, die vanmorgen nog zwaar onder vuur lag van de Chinezen en Indiërs die een samenzwering vermoeden achter de premature start van de plenaire vergadering, werd na het besluit uitgebreid gefeliciteerd en verzekerd van ieders vertrouwen. Het kan verkeren.
Als iedereen niet de uitputting nabij was zou het nu nog lang onrustig gebleven zijn op Bali. Maar door de uitloop van de conferentie met bijna een dag zullen we ons moeten haasten om het vliegtuig te halen.
Het is waar dat het definitieve besluit flink is afgezwakt ten opzichte van de versie van dinsdag, met name door het schrappen van directe gekwantificeerde doelen.
Maar via de verwijzing naar het 4e IPPC rapport, waar die doelen wél genoemd worden, zullen de aangesloten landen zich lastig kunnen onttrekken aan hun verantwoordelijkheid om straks meetbare resultaten te boeken. De precieze invulling van die doelstellingen zal worden vastgelegd tijdens de klimaatconferentie van 2009 in Kopenhagen.
Daarmee overheerst bij mij toch de tevredenheid.
'This is a WE problem'
Door Paulus Jansen
Bali, 14 december - Voor sommige conferentiegangers, zoals mijn collega's Diederik Samsom en Boris van der Ham, ging zijn komst gepaard met een schier hemels gevoel: Al Gore zorgde voor een zindering van verwachtingen. Te hoge verwachtingen, maar hij hield wel een goede, reële toespraak. "This is a WE problem".
Al geruime tijd voor half acht was de plenaire zaal 2 tot de nok toe gevuld en elders in het conferentiecentrum verzamelden zich groepjes bij de monitoren. Gore begon met het prijzen van alle veteranen onder de congresgangers, degenen die er vijftien jaar geleden al bij waren bij de eerste conferentie en het al die jaren - in voor en tegenspoed - hebben volgehouden. Daarmee leek hij impliciet te willen waarschuwen voor een te hoog verwachtingspatroon.
Vervolgens ging hij uitgebreid in op de noodzakelijke koppeling tussen klimaatbeleid en ontwikkelingsbeleid, en op het taboe van de bevolkingsgroei in veel ontwikkelingslanden. Het beste voorbehoedmiddel is onderwijs, economische ontwikkeling en een goed sociaal beleid, zo heeft volgens hem de ontwikkeling in andere landen laten zien. Ontwikkelingsbeleid moet onlosmakelijk worden verbonden met klimaatbeleid, want "injustice anywhere is a threat to justice everywhere". De rijke landen moeten bereid zijn om te investeren in de hulp aan arme landen om hun economie te verduurzamen. Gore trok daarbij de vergelijking met het Marshallplan: een grootscheeps Amerikaans hulpprogramma aan Europa na de Tweede Wereldoorlog.
Daarmee kwam hij op de rol van de Verenigde Staten. Hij begon met de erkenning dat de VS de grootste veroorzaker van het klimaatprobleem zijn. De huidige regering wil daar niet naar handelen, maar de democratische en twee van de republikeinse kandidaten voor de komende presidentsverkiezingen hebben al aangekondigd op dit punt de koers te zullen wijzigen. Tot die tijd was zijn advies aan de conferentie: ga door met het verdrag en " hou een hoekje vrij voor de VS om straks aan te sluiten."
Kortom: al zit het er op dit moment niet in dat de Amerikanen zich aansluiten bij het groeiende blok van onder meer de EU en Australië, ga toch door met de kopgroep om de ontwikkeling niet stil te laten vallen. Hopelijk zullen de ontwikkelingslanden (G77) die boodschap ook oppikken, maar het lijkt erop dat die een "boter bij de vis"-strategie volgen: wij zetten pas onze handtekening als ook de VS zich binden aan harde doelen en financiering van de klimaatfondsen.
Het aftellen is begonnen
Door Liesbeth Spies
Bali, 14 december - Vanmorgen hebben we letterlijk tot over onze knieen in de blubber gestaan. Tijdens een werkbezoek met de collega's van het Europees parlement hebben we samen met schoolkinderen elk vijf mangrovebomen geplant. Indonesië werkt aan herstel van deze bossen, die voor de eigen bescherming tegen overstromingen belangrijk zijn. Bovendien wordt er in deze bossen heel veel CO2 opgeslagen en vastgehouden.
De bodem waarin ze worden geplant bestaat uit veengrond, die alleen bij eb begaanbaar is. Een beetje wadlopen dus, maar ook tot aan de ellebogen in de blubber om de jonge planten zo stevig mogelijk wortel te laten schieten. Dat zoiets vermakelijke plaatjes oplevert ,en nog vele uren veengeur om je heen, spreekt voor zich!
Vervolgens zijn we op zijn Indonesisch met veel vriendelijkheid en ceremonieel ontvangen door het dorpshoofd van een vissersgemeenschap die bezig is met het herstel van koraal dat op grote schaal vernietigd is. Indrukwekkend om te zien hoe ze op flessenhalzen een soort beton gieten waarop 'stekjes' koraal worden gekweekt die in zee worden teruggeplaatst.
Gisteravond liep iedereen die op de conferentie aanwezig is uit om te luisteren naar wat Al Gore te vertellen had. Na een tamelijk voorspelbaar begin werd zijn speech toch nog spannend. Hij gaf de Verenigde Staten een enorme draai om de oren. Ook deed hij een dringend appel op alle aanwezige landen om, desnoods zonder Amerika, een stap te zetten die stevig is en snel tot resultaat leidt.
En dat is nu precies waar de schoen wringt in dit stadium van de onderhandelingen. Vooral door de opstelling van de Verenigde Staten, die geen enkele verantwoordelijkheid willen nemen en geen enkele verplichting willen aangaan, zitten de onderhandelingen op dit moment muurvast. Ik zie nu toch wel een aantal donkere wolken aan de stralende hemel verschijnen. Het wordt nog een lange nacht.
Opening en biomassa
Door Liesbeth Spies
Bali, 13 december - Gisteravond was ik op de dag van de opening bij een bijeenkomst over biomassa. De ministers Cramer en Koenders hadden een heel breed samengestelde groep van mensen uitgenodigd. En zo kan het dan gebeuren dat je naast de milieuminister van Mali zit. Hij droeg een prachtig Afrikaans gewaad en sprak Frans. Mijn buurvrouw links was directeur bij de IUCN en sprak vooral Engels. Daarnaast de Duitse minister van Ontwikkelingssamenwerking en die gaf de voorkeur aan Duits. Een raar mengelmoesje aan talen dat je naarmate de avond vordert steeds beter af gaat!
De discussie over biomassa heeft een enorme dynamiek. Nog maar een jaar of drie geleden dachten velen dat biomassa een belangrijke bijdrage zou leveren aan het aandeel duurzame energie. We gaven zelfs forse subsidies aan bijvoorbeeld palmolie. Inmiddels weten we dat bijvoorbeeld het massaal gebruik van palmolie leidt tot ontbossing elders. Mexico benadrukte gisteravond nog eens dat het grootschalig gebruik van mais voor biobrandstoffen in de VS de prijs van de taco enorm opdrijft. Zogenaamd groen gedrag in ontwikkelde landen kan dus tot grote ellende elders leiden.
Dat willen we natuurlijk niet en dus is een forse rem op het gebruik van biomassa ontstaan. We willen alleen nog biomassa gebruiken als we zeker weten dat deze duurzaam geproduceerd is. Om die reden heeft Nederland zogenoemde duurzaamheidscriteria ontwikkeld. We proberen die nu internationaal toegepast te krijgen. Alle aanwezigen gisteren waren daar enthousiast over. Hoewel niet officieel op de agenda van de conferentie kun je op deze manier ook stappen verder komen op andere onderwerpen!
Indirect hoop je natuurlijk ook dat dit soort contacten en gelijkgestemde ambities ook een positieve uitwerking kunnen hebben op het resultaat van de conferentie. Daarvoor houden we de vingers gekruist!
"There is no plan B."
Door Paulus Jansen
Bali, 13 december - Na de dag van de statements, de openingszet van de aanwezige regeringsleiders en milieuministers voor de finale van de milieuconferentie, is het vandaag de dag van de achterkamertjes. Gaat het lukken om toch een substantiële stap vooruit te zetten met een concrete invulling van de Bali-Roadmap? Ik ben na gisteren iets optimistischer.
De toon van de meer dan honderd toespraken was positiever dan ik vooraf had ingeschat. In het ochtenddeel stal de nieuwe Australische premier Rupp de show met de overhandiging van het ratificatiedocument van het Kyotoverdrag aan de voorzitter van de conferentie. Hij verwees daarbij naar een citaat van Abraham Lincoln: "We kunnen onze verantwoordelijkheid voor morgen niet ontlopen door vandaag laf te zijn." Australië is daarmee de eerste "Kyoto-weigeraar" die zich alsnog aansluit bij het verdrag. Rupp kondigde aan dat Australië inzet op een reductie van de broeikasgassen met 60% in 2050 en binnenkort ook komt met harde, robuuste reductiedoelstellingen voor de korte termijn en zal in 2010 starten met een emissiehandelssysteem, zoals dat binnen de Europese Unie al enige tijd bestaat. Rupp wees -als eerste in een lange rij- ook op het belang van een koppeling van klimaatbeleid en ontwikkelingsbeleid. De armoede in veel ontwikkelingslanden is zó groot dat klimaatbeleid alleen te financieren is als er sprake is van een behoorlijke economische groei. Hij sloot af met de constatering: "There is no plan B."
Een van de andere sprekers in het ochtendprogramma die indruk maakte was de president van het kleine Palau, die sprak namens de kleine eilandstaatjes die door de zeespiegelstijging letterlijk kopje onder dreigen te gaan. Hij was niet gekomen om met de vinger te wijzen naar de rijke landen, die de oorzaak waren van het klimaatprobleem. Ook niet naar China, waar het energieverbruik op dit moment pijlsnel stijgt of naar de olie-exportererende landen die het probleem alleen maar groter maken. En ook niet naar de kleine landen, die veel te traag de afspraken uit het Kyotoprotocol uitvoeren. "I'm here to put the finger to all of us."
Er waren meer sterke onliners te beluisteren. De Duitse minister van milieu begon zijn toespraak met de constatering dat voor politici " ... niets gemakkelijker is dan het doen van beloften die hun kleinkinderen moeten waarmaken." Vervolgens kwam hij met een opmerkelijk concrete opsomming van maatregelen die de Duitse overheid genomen heeft of binnenkort gaat nemen om de broeikasgasemissies terug te dringen. Duitsland heeft van alle rijke landen op dit moment het meest radicale beleid, dat moet leiden tot een reductie van de emissies met 40% in 2020 (Nederlandse doelstelling: 30%). Er zijn inmiddels 15 wetten aangepast om de lange termijn doelstelling te concretiseren. Hij sloot af met de stelling: "Wij zijn geen idealisten, maar realisten. Reductie van het gebruik van fossiele energie betekent een enorme impuls voor onze economische structuur in de toekomst."
Ook de bijdragen van India en China waren positief van toonzetting, ook al leggen zij sterk de nadruk op het behoud van voldoende ruimte voor economische groei bij ontwikkelingslanden. Maar de Chinese vice-president Zhenhua meldde een aantal concrete maatregelen voor energiebesparing, zoals een efficiencyprogramma dat een energiebesparing van 20% van 2005-2010 moet opleveren. Ter vergelijking: in het Nederlandse regeerakkoord is een jaarlijkse energiebesparing van 2% opgenomen.
Aan het eind van de middag kwam onze eigen minister Jacqueline Cramer aan het woord. Ze deed het prima, zij het dat ik de uitspraak dat "...Nederland het voortouw wil nemen bij het aanpakken van de klimaatproblemen" een íets te grote broek vind voor een landje van nog geen 17 miljoen inwoners.
Maar al met al gaf de optocht van de onliners een beter gevoel over de mogelijkheden voor een verdergaand akkoord dan de slappe tekst van dinsdagavond. Er zijn nog twee dagen om de mooie voornemens om te zetten in een harde tekst!
Tussen hoop en vrees
Door Liesbeth Spies
Bali, 12 december - Wat een genot om na een reis van bijna 24 uur en aansluitend een goed gevuld programma eindelijk een bed op te zoeken en te gaan slapen! Ik ben nog nooit in dit deel van de wereld geweest. Een paar eerste indrukken? Allemaal heel vriendelijke mensen en een indrukwekkende variatie in kleuren en geuren en heerlijk eten. Maar ook drukkend warm en een conferentiewereld die in schril contrast staat met de wereld buiten.
We zijn direct na onze aankomst dinsdagmiddag bijgepraat over de stand van zaken. Op tafel lag een concept van de slotverklaring. Voor Nederland en de EU een heel goed vertrekpunt omdat er onder andere concrete doelstellingen worden benoemd. Vannacht zijn de inleidende beschietingen door de VS en een deel van de ontwikkelingslanden begonnen en dat belooft niet veel goeds. Er is de komende dagen dus nog veel werk te doen voor alle ministers die speciaal voor het high level deel van de conferentie zijn gekomen. Die moeten zich realiseren dat ze niet zonder concrete resultaten naar huis kunnen!
We hebben iedere dag ook een gesprek met vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Er zijn er heel wat uit Nederland al vanaf het begin van de conferentie aanwezig. Bijzonder om elkaar hier te zien! Het is als Kamerlid natuurlijk heel goed om je zo breed mogelijk te laten informeren en ook de indrukken, wensen en zorgen van deze organisaties mee te nemen in het verloop van de conferentie.
Nederland staat er van oudsher goed op in deze internationale wereld. Je merkt dat aan den lijve door de manier waarop mensen je tegmoet treden. Bovendien voegen we nog steeds de daad bij het woord. Minister Koenders kreeg veel waardering voor de afspraken die met Indonesië gemaakt zijn over het bestrijden van ontbossing en voor de bijdrage die Nederland levert aan internationaal onderzoek naar adaptatie. Als je een naam hebt moet je hem hoog houden!
Onderhandelingsjargon in decadente luxe
Door Paulus Jansen
Bali, 12 december - Als nieuweling in een internationaal onderhandelingscircus waar alles met alles te maken heeft, is het niet eenvoudig om snel een beeld te krijgen van hoe de hazen lopen. Na een dag reizen zijn we gistermiddag direct na aankomst bijgepraat door de Nederlandse ambtelijke delegatie, vervolgens door de niet-gouvernementele organisaties. Daarna heb ik tijdens het diner met een aantal medewerkers van de ambassade gesproken over de situatie in Indonesië en de regio. Vanmorgen zijn we om half acht gestart met het bijwonen van de briefing van de ministers Cramer en Koenders, die om tien uur aanwezig zijn bij de start van de finale onderhandelingen.
De onderhandelingen lopen niet bepaald subtiel. De EU-onderhandelingsdelegatie, waar ook Nederland deel van uitmaakt, stuurt erop aan dat de de rijke westerse ("Annex-I") landen zich gaan binden aan een verdergaand emissieplafond, terwijl de ontwikkelingslanden (met inbegrip van snelgoeiende economieën als als China en India) zich zouden moeten vastleggen op "meetbare en rapporteerbare" acties op het gebied van emissiebeperking. Maar gisteravond gingen de partijen op deze twee toch niet onredelijke uitgangspunten vol in de clinch. De Amerikanen, met in hun kielzog onder meer de Canadezen en de Japanners, willen koste-wat-kost voorkomen dat er concrete doelstellingen worden opgenomen voor de Annex-I landen, al zou het maar gaan om een bandbreedte van 25-40 procent in 2020.
De ontwikkelingslanden willen zich in dit stadium zelfs niet vastleggen op een inspanningsverplichting voor emissiebeperking als de rijke economieën niet over de brug komen met véél geld voor een adapatatiefonds én hun emissiebeperking nu al kwantificeren. Al met al maakt het op mij de indruk van een ramkoers van beide kampen, met de EU als kop van jut.
Hopelijk is dit allemaal slechts onderhandelingstactiek en wordt er vandaag, nu de ministers aanschuiven, wat meer water in de wijn gedaan. De meeste mensen die ik spreek vinden het belangrijker dat zoveel mogelijk partijen zich committeren aan het slotdocument, dat de opmaat moet zijn voor de definitieve uitwerking van de post-Kyoto confererentie in Kopenhagen 2009.
Op het moment dat ik dit opschrijf, realiseer ik me al wat voor risico je hier loopt om binnen de kortste keren vast te lopen in onderhandelingsjargon, waar geen buitenstaander chocola van kan maken.
De conferentie vindt overigens plaats in een superbeveiligd resort op een schiereiland van Bali, met een decadente luxe en een ongetwijfeld krankzinnig hoog energiegebruik. Het eerste zonnepaneel op het dak om de rijkelijk aanwezige airco's van stroom te voorzien moet ik echter nog tegenkomen. Stuitend. Daar hebben de Amerikanen ook wel een punt als ze erop staan dat ook de ontwikkelingslanden zich moeten binden aan "meetbare inspanningen". Je zou eens kunnen beginnen met het stellen van stevige eisen aan de toeristenparadijzen, daar wordt zoveel verdiend dat ze wat investeringen in duurzame energie en efficiency wel kunnen ophoesten.
Voorzichtig optimistisch naar Bali
Door Liesbeth Spies
Bali, 10 december - Terwijl de wind om het huis raast en het maar niet koud wil worden, begin ik met het inpakken van mijn koffer voor de klimaatconferentie op Bali. "Vooral veel linnen en katoen", herinner ik me uit de instructies. Het is zo warm dat de heren gedurende de eerste week van de conferentie geen 'jasje-dasje-voorschrift' hebben. Ik hoop dat dames zonder panties ook welkom zijn, bedenk ik me terwijl ik een koffer van zolder haal.
Als ik in de afgelopen 5,5 jaar als lid van de Tweede Kamer iets heb geleerd dan is dat zeker ook dat je niet alleen met inhoudelijk goede voorstellen moet komen maar ook het juiste moment voor die voorstellen moet kiezen. En misschien is dat wel het belangrijkste om voorzichtig optimistisch te vertrekken naar Bali.
Er hangt iets in de lucht. Dit zou wel eens het moment kunnen zijn voor een echte stap vooruit. Niet omdat Al Gore misschien zijn Nobelprijs komt laten zien. Maar omdat Nederland en de EU met hun ambities de eerste stap durven zetten en omdat de nieuwe regering van Australië het Kyoto-protocol toch nog heeft ondertekend. En omdat er steeds meer ontwikkelingslanden zijn die de strijd tegen ontbossing aangaan en er steeds meer staten in Amerika serieus aan de slag zijn met de aanpak van klimaatverandering.
Al die vertegenwoordigers ontmoeten elkaar op Bali en al die mensen willen met concrete resultaten terug naar huis. Hoe concreet kunnen die resultaten zijn?
Enig realisme is op zijn plaats. Bali zal niet leiden tot een nieuw verdrag waarin harde afspraken en concrete doelen voor de periode na 2012 worden geformuleerd.. Bali moet wel een 'roadmap' opleveren waarin staat over welke onderwerpen, in welke richting en volgens welk tijdpad gewerkt gaat worden aan dat nieuwe verdrag. Daarmee worden ambities en gevoel voor realiteit gecombineerd.
Ben ik een milieufundamentalist?
Door Paulus Jansen
Bali, 10 december - Vandaag vertrek ik samen met zes collegakamerleden naar Bali, om als waarnemer namens het Nederlands parlement de klimaattop bij te wonen. Een gigantisch vergadercircus met 10.000 deelnemers, dat uiterlijk komende zaterdagochtend overeenstemming moet bereiken over de mondiale aanpak van het klimaatprobleem. Maar het gaat over meer.
Om de klimaatverandering te stoppen moet de mondiale energiehuishouding omschakelen van fossiele naar duurzame energiebronnen. Op dit moment is fossiele energie echter de belangrijkste motor achter economische groei en welvaart. De Bali-top gaat daarmee ook over het verdelen van de mondiale koek.
In het verleden maakten Europa en de angelsaksische landen de dienst uit bij dit soort discussies, maar die tijd is voorbij. China en India waren al de twee grootste landen qua bevolkingsomvang. Maar de Chinezen zijn inmiddels ook een economische grootmacht en de Indiërs komen eraan. Ook Indonesië en Brazilië zijn spectaculaire stijgers op de economische ladder.
De economische tijgers en de andere ontwikkelingslanden willen dat de rijke landen de grootste bijdrage leveren aan de aanpak van het klimaatprobleem, dat ze in hun ogen zelf veroorzaakt hebben. Ze willen ruimte houden voor groei van hun prille welvaart. Aan de andere kant mag je verwachten dat landen, naarmate hun economie en energieverbruik groeit, een grotere inspanning leveren voor de verduurzaming van hun energieverbruik.
De armste landen zullen zich in Bali vooral hard maken voor de financiering van een wereldwijd (adaptatie)fonds voor de bestrijding van de gevolgen van de klimaatverandering: verdroging, extreme neerslag en orkanen en meer overstromingen in de dichtbevolkte rivierdelta's. Ik was vorige week bij een studentendebat van de Evert Vermeer stichting. Daar stelde iemand voor om het adaptatiefonds te voeden uit een wereldwijde heffing op kerosine. Dat lijkt me een degelijke financiering.
Op de valreep heb ik mijzelf onderworpen aan de zelftest 'Hoe groen ben ik?' op de site van NOS. Met 385 punten scoor ik volgens de toelichting 25 punten meer dan gemiddeld en neig ik daarmee naar milieufundamentalisme. U bent gewaarschuwd. Of heb ik gewoon een zuinige aanleg?
Hoe groen ben ik?Studentendebat Evert Vermeer Stichting
»
»
»