Het is onmogelijk het belang van Frank Capra voor de geschiedenis van Hollywood te overschatten. Het Filmmuseum in Amsterdam toont vanaf vandaag een uitgebreid retrospectief van de regisseur.
Hij drukte een onuitwisbare stempel op de carrières van Clarke Gable, James Stewart, Barbara Stanwyck en Gary Cooper. Hij stelde het voorbeeld voor elke romantische komedie met films als "It happened one night".
En hij ontwikkelde filmtechnieken die nog altijd gebruikt worden en was een niet onverdienstelijk propagandamaker in de Tweede Wereldoorlog.
Vergissen
Maar je kunt je makkelijk vergissen bij Capra. Omdat hij de naam heeft sentimentele, naïeve, patriottische films te maken, romantische komedies en melodrama's waarin alles goed komt, wordt hij maar al te vaak in een adem genoemd met Walt Disney of Norman Rockwell, de mierzoete scheppers van het ideale Amerika. Maar Frank Capra's beeld van Amerika is beduidend donkerder.
Hebzucht, rassenhaat, ongebreideld kapitalisme, wanhoop, zelfmoord. De happy ends mogen nauwelijks een troost heten. Capra heeft die kant van de American Dream aan den lijve ondervonden.
Als zesjarige Italiaanse immigrant in het stinkende ruim van een schip. Onderweg met de trein naar Californië, toen de familie alleen brood en bananen te eten had, omdat dat het enige was dat ze in hun gebrekkige Engels konden bestellen.
Capra zwoer nooit meer arm te zullen zijn.
Oplichter
Maar na een gevarieerde carrière als onder andere krantenjongen, muzikant en colporteur, bleef rijkdom uit. Door armoe gedwongen probeerde hij een filmproducent op te lichten door zich voor te doen als regisseur en zo geld los te peuteren. Eenmaal op de set vergat hij zijn snode plannen en maakte de film af. Het werd een succes.
Hij werd uiteindelijk de eerste regisseur die drie Oscars won, en de eerste die alle vijf belangrijkste Oscars tegelijk binnenhaalde, met "It happened one night", in 1934. Het was een gepaste goedmaker voor zijn ervaring bij de Oscars een jaar eerder.
"Kom 'm maar halen, Frank," had de presentator geroepen, en Capra was al bijna halverwege toen hij erachter kwam dat de uitnodiging voor collega Frank Lloyd bedoeld geweest was. Met hangende pootjes moest hij terug naar zijn stoel.
Capra-esk
De films waar Capra uiteindelijk het bijvoeglijk naamwoord Capra-esk mee zou verdienen, maakte hij in de jaren '30 en '40. Films als 'Mr Deeds goes to town', 'Mr Smith goes to Washington' en 'It's a wonderful life'. Parabelen over de naïeve Amerikaanse alleman die zegeviert over de cynische krachten die tegen hem werken: de politiek, het grootkapitaal, de media.
Nu de films van Capra vaak door een nostalgische bril worden gezien, wordt dat laatste onderdeel vaak vergeten, terwijl het duidelijk is dat voor Capra die duistere kant wel degelijk aanwezig was in Amerika. Dat het individu met schrandere boerenwijsheid kon overwinnen, wil nog niet zeggen dat de duisternis niet bestond.
Amerika is ook de plek waar de oprechte politicus tegen de bierkaai vecht, de goede bankier tot wanhoop wordt gedreven en buitennissige vrijgevigheid je bijna een krankzinnigheidsverklaring kan opleveren. Zijn favoriete acteur James Stewart beaamt het: "Hij liet je hard werken voor dat happy end."
Meesterwerk
Capra's leven kende zeker geen happy end. De film die hij zelf als zijn meesterwerk zag, deed het oorspronkelijk maar matig in de bioscoop. 'It's a wonderful life', de ultieme kerstfilm (overigens geschoten gedurende de legendarische hittegolf van 1946, in sommige shots zie je James Stewart zweten in de sneeuw) verdiende maar nipt zijn eigen budget terug.
Capra zou dat niveau nooit meer halen. In de jaren zestig stopte hij met filmmaken. Toen hij in 1991 overleed op 94-jarige leeftijd, dachten velen dat hij al lang dood was. Overigens had 'It's a wonderful life' toen op Capra-achtige wijze al een comeback gemaakt. Toen de studio in de jaren zeventig per ongeluk de rechten liet verlopen, mocht iedereen de film zonder betalen uitzenden.
Het werd een goedkope traditie. Kerst in Amerika is geen kerst zonder 'It's a wonderful life'. En Capra.
Deel deze pagina
»
»
»