Wie in Havana over het Plaza de la Revolucion rondloopt, kan geen kant opkijken zonder de beeltenis van Cuba's beroemdste revolutionair te zien. Maar van die roem heeft de vader van Ernesto 'Che' Guevara nooit iets gemerkt.
Vandaag is het veertig jaar geleden dat de revolutionair op 39-jarige leeftijd werd geëxecuteerd. Groots opgezette herdenkingen vinden plaats in Cuba, Venezuela an Bolivia.
Koen Stork was van 1982 tot 1987 Nederlands ambassadeur in Cuba, en had een goed contact met de vader van Guevara. "Een hele leuke man, hij was architect", herinnert Stork zich. Breed had hij het niet. "Een huisje, een autootje, en daar had ie veel moeite voor moeten doen, om die Lada te krijgen."
Het lijkt een wat mager eerbetoon voor de vader van een van de grootste helden van de revolutie. Maar mogelijk verklaarbaar vanuit het feit dat Guevara Cuba in 1965 had verlaten, en weigerde terug te keren.
"Che Guevara was toch min of meer aan de kant gezet na zijn vertrek uit Cuba", zegt Stork. "Castro moest hem nog wel noemen in zijn speeches natuurlijk, hij was toch een volksheld."
Persoonsverheerlijking
De gewone Cubanen bleven Che inderdaad vereren. Castro deed zelf niet aan persoonsverheerlijking, maar maakte Che Guevara tot het symbool van de revolutie. In 1997 bouwde Cuba een speciaal mausoleum voor zijn grootste held.
Ook de vader was trots op Ernesto, vertelt Stork. Hij schreef zelfs een boek over zijn zoon. De commandante is dan ook een dankbaar onderwerp voor een biografie. Nog niet de eerste jaren, als hij een burgerlijk bestaan als dokter leidt en door Zuid-Amerika reist.
Maar vanaf het moment dat Ernesto Guevara besluit zich bij de Cubaanse revolutionairen van zijn vriend Fidel aan te sluiten, is zijn leven is een aaneenrijging van actiescènes. Na de verdrijving van dictator Batista is hij de man die de 'rechtszaken' tegen de voormalige kliek van Batista leidt.
Hij bekleedde nog meer functies in de nieuwe revolutionaire regering en schreef ook boeken en artikelen over de revolutie. Maar in 1965 vond hij schrijven over de revolutie niet meer genoeg en reisde hij af naar Congo om daar de revolutie in de praktijk te brengen.
Afscheidsbrief
Hij scheef een brief waarin hij zei 'alle banden met Cuba' te verbreken om de revolutie elders in de wereld te verspreiden. Die afscheidsbrief moest geheim blijven tot Guevara's dood, maar Castro maakte hem eerder bekend. De vraag is waarom. Mogelijk wilde Castro zo de terugkeer van de immens populaire Che voorkomen.
Na Congo, dat op een echec uitliep, vroeg Castro hem wel nog terug te keren naar Cuba, maar Che kon dat na het openbaar maken van de brief - vanwege zijn geloofwaardigheid - niet doen. In plaats daarvan reisde hij naar Dar-es-Salaam en Praag om nog meer boeken en geschriften te schrijven.
Uiteindelijk vertrok commandante Che naar Bolivia, waar hij een kleine guerrillalegertje leidde. Daar kwam de het Boliviaanse leger en de CIA hem in 1967 uiteindelijk op het spoor. Op 8 oktober werd hij met zijn laatste manschappen gevangen genomen, en de volgende ochtend geëxecuteerd op last van de Boliviaanse president.
Guevara's vermeende laatste woorden zijn beroemd geworden: "Ga je gang, je doodt slechts een man."
Parijs 1968
Che was dood, maar als symbool van de revolutie kreeg hij een tweede leven. Oud-correspondent in Latijns-Amerika en China Jan van der Putten herinnert zich de eerste keer dat hij posters van Che Guevara zag opduiken. "Dat was in Parijs, tijdens de studentenopstand van 1968. Guevara leek op die posters te bewegen".
Zelf had de oud-correspondent in Latijns-Amerika de beeltenis van de Cubaanse revolutionair niet boven zijn bureau hangen. "Je kon die posters helemaal niet krijgen in die tijd."
Maar binnen enkele jaren was de beroemde foto van Alberto Korda - Guevara met groene baret, wilde haardos en felle blik - niet meer weg te slaan uit de leefcommunes en burelen van linkse organisaties. De dode commandante groeide uit tot het icoon van de revolutie.
"Terwijl hij toch geen brave jongen was", zegt van der Putten. "Hij besliste bijvoorbeeld over de executie van de vroegere machthebbers in Cuba. Dan ging zijn duim omhoog of omlaag, net als in de Romeinse tijd."
Salvador Allende
Enkele jaren later belandde Van der Putten in het Chili van Salvador Allende, die twee jaar later bij een staatsgreep zou worden vermoord. De bevolking was daar scherp verdeeld over de Cubaanse revolutie. Daar zag hij Fidel Castro voor het eerst.
"Castro gaf Allende een mitrailleur, en dat zette behoorlijk wat kwaad bloed." Een groot deel van de bevolking moest niets hebben van Allende, en al zeker niet van Castro of Guevara.
De laatste jaren duikt de beeltenis van de revolutionair echter weer steeds vaker op in Latijns-Amerika al is zijn beeltenis nooit helemaal weggeweest. Vooral in Venezuela, waar president Chávez trots is op zijn vriendschap met Castro, en Bolivia, waar de linkse Evo Morales de scepter zwaait. Van Putten: "In Bolivia is Che zo'n beetje tot een heilige uitgeroepen".
»
»
»