1,1 Miljoen euro en een gouden plak. Vanaf 8 oktober maakte de Nobel-stichting elke dag een van de laureaten bekend. Hieronder een overzicht.
15 oktober: Nobelprijs voor de Economie
De drie Amerikanen Leonid Hurwicz (90), Eric S. Maskin (56) en Roger B. Myerson (56) hebben de Nobelprijs voor de Economie dit jaar in de wacht gesleept. Het Nobelprijs Comité roemt de drie heren voor hun werk aan een economische theorie die bepaalt hoe partijen op de vrije markt het beste kunnen opereren en wanneer de overheid moet ingrijpen.
Volgens het comité speelt de theorie, de "mechanism design theory", een belangrijke rol op veel economische terreinen en in de politieke wetenschap.
Hurwicz was de grondlegger van de theorie en is met zijn 90 jaar de oudste Nobelprijswinnaar ooit. Hij werkt aan de Universiteit van Minnesota in Minneapolis. Maskin (1950) is verbonden aan het Institute for Advanced Study in Princeton (New Jersey). Myerson (1951) werkt aan de Universiteit van Chicago.
12 oktober: Nobelprijs voor de Vrede
De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de voormalige Amerikaanse vice-president Al Gore en het VN-klimaatpanel IPCC.
Gore krijgt de prijs voor zijn strijd tegen klimaatverandering. Hij wees de wereld de afgelopen jaren op de gevaren van het broeikaseffect met zijn film An Inconvenient truth en de Live Earth-concerten.
Het Intergovernmental Panel on Climate Change, een forum van honderden klimaatwetenschappers, bracht dit jaar in vier fasen verslag uit over de stand van zaken op het gebied van klimaatverandering. Volgens het IPCC is zeer waarschijnlijk dat het broeikaseffect door menselijk handelen wordt veroorzaakt.
Het panel voorziet een wereldwijde gemiddelde temperatuurstijging van 2 tot 4,5 graden Celsius tussen nu en het jaar 2100.
Andere kanshebbers voor de prestigieuze vredesprijs waren de Duitse oud-kanselier Helmut Kohl, U2-zanger Bono, en de Finse oud-president Martti Ahtisaari. Vorig jaar ging de prijs naar naar de bankier Mohammed Yunus uit Bangladesh en de door hem opgerichte Grameen Bank. Hij wordt gezien als de grondlegger van het zogeheten microkrediet.
Van tragische verliezer tot klimaatridder
11 oktober: Nobelprijs voor de Literatuur
De Nobelprijs voor de Literatuur gaat dit jaar naar de Britse schrijfster Doris Lessing. De 87-jarige Lessing is onder meer bekend van haar boeken 'Het zingende gras' en 'Het gouden boek'. Ze werd geboren in Kermanshah in het huidige Iran en groeide op in Zimbabwe, dat toen nog Rhodesië heette.
De in 1919 geboren schrijfster wordt door het comité omschreven als 'een heldendichter van de vrouwelijke ervaring die met scepticisme, vuur en visionaire kracht een verdeelde beschaving aan een nauwkeurig onderzoek heeft onderworpen.'
Lessing is de elfde vrouw die de belangrijkste onderscheiding in de literatuur ontvangt. Ze schreef meer dan dertig romans, verhalen en dichtbundels. Met 'Het Gouden Boek' uit 1962 maakte ze naam als feministe, al heeft ze zichzelf nooit zo willen afficheren.
Nobelprijs voor literaire reuzin
10 oktober: Nobelprijs voor de Scheikunde
De Duitser Gerhard Ertl krijgt de Nobelprijs voor Scheikunde. Hij wordt geëerd om zijn studies naar de chemische processen op vaste oppervlakken.
Volgens de Zweedse Academie die de Nobelprijs toekent, heeft het onderzoek van Ertl bijgedragen aan het begrijpen hoe katalysatoren in auto's werken en zelfs waarom ijzer roest.
"Door oppervlakte-chemie kan zelfs duidelijk worden waarom de ozonlaag dunner wordt, aangezien de belangrijke chemische reacties plaatsvinden op de oppervlakten van kleine ijskristallen in de stratosfeer", zo luidt de uitleg van de Academie voor haar keuze van de prijswinaar.
De 71-jarige Ertl, die op deze feestelijke dag ook nog jarig is, zei dat de prijs "het mooiste verjaardagscadeau is dat je iemand kunt geven".
9 oktober: Nobelprijs voor de Natuurkunde
De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat naar Albert Fert en Peter Grünberg voor de ontdekking van een magnetisch effect waarmee de opslagcapaciteit van harde schijven aanzienlijk kon worden vergroot.
De Fransman Fert en de Duitser Grünberg ontdekten onafhankelijk van elkaar de GMR-techniek, die tegenwoordig op grote schaal wordt toegepast in computers en andere apparaten, zoals de iPod.
Fert en Grünberg delen de prijs van ruim 1 miljoen euro. Ze deden hun ontdekking in 1988.
GMR, Giant Magneto-Resistance, is een effect waarbij hele zwakke veranderingen in magnetisme zorgen voor grotere veranderingen in elektrische weerstand. Op die manier kan informatie die magnetisch op de harde schijf van een computer is opgeslagen, omgezet worden in elektrische signalen die de computer kan lezen.
Door de ontdekking kon er veel meer informatie op harde schijven worden opgeslagen. Later werd MGR ook in andere aparaten gebruikt. Daarnaast ziet het Nobelcomité de vondst als een van de eerste echte toepassingen op het gebied van nanotechnologie. Die technologie werkt met deeltjes ter grootte van moleculen.
8 oktober: Nobelprijs voor de Geneeskunde
De Amerikanen Mario Capecchi en Martin Evans en de Brit Oliver Smithies hebben de Nobelprijs voor de Geneeskunde toegewezen gekregen.
Capecchi, Evans en Smithies krijgen de prijs onder meer voor hun ontdekking hoe bepaalde genen 'uitgezet' kunnen worden. De wetenschappers deden baanbrekend werk met het DNA van muizen. Ze wisten met een nieuwe methode als eersten genen in stamcellen van muizenembryo's met zeer grote precisie te modificeren.
Daarmee legden ze de basis voor andere gen-technologie zoals klonen. Ook leidde het tot meer kennis op celniveau over ziekten als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten.
Volgens het Nobelcomité heeft de techniek van Capecchi, Evans en Smithies geholpen de kennis te vergroten over "talloze genen die een rol spelen bij de embryonale ontwikkeling, de fysiologie van volwassenen, ouderdomsverschijnselen en ziekte."
Deel deze pagina
»
»
»