Door Margriet Brandsma, correspondent van de NOS in Berlijn
De analyse van Gerdien Jonker is haarscherp, maar haar Nederlands is getekend door een kwart eeuw wonen en werken in Duitsland.
"Nederland is in escalatie," zegt ze als ze bedoelt dat de situatie in Nederland is geëscaleerd. Jonker is godsdienstwetenschapper, specialisatie islam. We praten in haar kantoor in Braunschweig over het fenomeen van de ex-moslims.
In Duitsland bestaat sinds begin dit jaar een Zentralrat der Ex-Muslime, in Nederland wordt deze week een comité voor ex-moslims opgericht. Het geloof afzweren is binnen de islam een taboe. In landen als Iran, Afghanistan, Pakistan en Sudan staat er de doodstraf op. De ex-moslims doorbreken dat taboe als signaal naar de buitenwereld.
"Maar het is nog veel meer bedoeld als signaal naar binnen. Ze maken moslims duidelijk dat het mogelijk is er een eigen wil, een eigen overtuiging op na te houden," zegt Gerdien Jonker.
Waarom bundelen ex-moslims juist nu hun krachten? Behalve in Duitsland en Nederland zijn recentelijk ook organisaties voor ex-moslims in Engeland en Scandinavië opgericht.
"Omdat het mogelijk is. Het is in de westerse wereld sinds eind jaren zeventig geaccepteerd om niet-religieus te zijn. Van die gelegenheid maken moslims nu gebruik. In islamitische landen zou het niet kunnen, in Amerika of Oost-Europa trouwens ook niet. De tweede verklaring is: 11 september. Sindsdien heerste in moslimkringen een verlegen zwijgen. Nu durven ze naar buiten te komen en maken duidelijk dat moslim-zijn niet gelijk staat aan gewelddadig-zijn."
"Binnen de islam is dat een hele brede beweging, de groep van ex-moslims is daarbinnen een kleine pressure-groep. Ze durven nu naar buiten te komen omdat ze zich gesteund voelen door belangrijke mensen uit de samenleving waarin ze leven. Dat zijn niet-moslims, in Duitsland zijn het vooral vooraanstaande figuren uit het culturele leven, in Nederland gaat het ook om politici."
In Duitsland is het islam-debat nauwelijks een partij-politiek thema. Waarom is dat?
"Het trekt in Duitsland niet. Neem nou de NPD, dat zijn de neo-fascisten hier. Die zijn zeer vijandig tegen buitenlanders en dus zou het voor de hand liggen dat ze zich ook tegen islamisering keren. Maar dat staat niet in hun programma omdat het thema geen kiezers trekt. In Nederland is dat wel het geval."
Hoe verklaart u dat?
"Er wordt in Nederland en Duitsland op een andere manier over gesproken. In Duitsland wordt niet zo gescholden als in Nederland, Duitsers zijn beschaafder. Dat wil niet zeggen dat ze aardiger zijn, integendeel. Maar ze hebben nu eenmaal dat nazi-verleden, moeten altijd duidelijk maken: dat nooit meer. Nederland kent niet zulke beperkingen."
"In Nederland speelt wel iets anders. Dat was tot de jaren zeventig een heel religieus, gereformeerd land. De secularisering is daarna snel gegaan, was heel heftig. Dat speelt nog steeds, nog steeds is Nederland bezig heilige huisjes af te breken. Dat treft nu moslims. Nederland heeft bovendien een heel heftige gesprekscultuur. Er wordt graag geschopt en ja, dan kun je een schop terug verwachten."
En dat is wat er nu aan de hand is in Nederland?
"Nederland is in escalatie. Pim Fortuyn, de moord op Theo van Gogh, dat gaat de mensen veel te ver. Dat willen ze niet. Hoe je daar uit komt? Mevrouw, daar zijn boeken vol over geschreven "
Heeft Duitsland een beter integratiebeleid gevoerd dan Nederland?
"Absoluut niet! Nederland is in vergelijking met Duitsland een voorbeeldig integratieland. Al sinds de jaren tachtig biedt Nederland cursussen aan, wordt geprobeerd moslims bij de samenleving te betrekken. Duitsland komt er nu pas achter dat er op dit terrein iets gedaan moet worden. Als je hier in Braunschweig of in Berlijn naar een moskee gaat, zie je gesloten gezichten. Die mensen zijn nooit aangesproken, stralen heel duidelijk uit dat ze het gevoel hebben hier niet welkom te zijn."
En toch is de situatie in Nederland uit de hand gelopen en is daar in Duitsland geen sprake van, zegt u.
"In Duitsland hebben we die moorden niet gehad. Er is wel veel ophef geweest over Hatun Sürücü, een jonge Turkse vrouw uit Berlijn die vermoord is door haar broers omdat ze te westers leefde. Maar ja, dat was geen Duitse."
Deel deze pagina
»
»
»