Door de strijd in Irak zijn miljoenen mensen op de vlucht geslagen, onder wie Palestijnen, die al decennia in Irak woonden. Ze genoten bescherming onder de oude regimes, maar na de Amerikaanse invasie was dat voorbij. De paspoortloze, statenloze Palestijnen kunnen nergens heen. Voor een groep Palestijnen is na bijna vijf jaar overleven in de Jordaanse woestijn een oplossing gevonden: ze gaan naar Brazilië. Een reportage van Nicole Lefever.
"Kijk, en hier zit ik elke avond met mijn vrouw", zegt Ibrahim. "We drinken hier koffie. Er komen ook wel eens andere vluchtelingen". Vol trots toont hij een grote stenen kruik: "Er zit water in, koud water, voel maar".
Ze komen allemaal uit de stad. Maar ze hebben zich snel aan moeten passen aan de wetten van de woestijn. In de zomer loopt de temperatuur op tot zo'n 50 graden. In de winter zakt ie onder nul. En als de wind opsteekt, heeft het zand vrijspel. Drie maanden per jaar beneemt het de vluchtelingen de adem. Diverse keren zijn artsen met zuurstof naar het kamp gekomen om de Palestijnen met ademhalingsproblemen te helpen.
Een hek staat om het stukje woestijn dat tot kamp is omgedoopt. Maar de plek waar de groep van 111 nu bijna vijf jaar verblijft verschilt niets van de zandvlakte eromheen. Een paar tenten ver van elkaar. De families hebben hun best gedaan er iets van te maken. Bijna allemaal hebben ze een tuintje voor hun tent waar ze wat groente trachten te verbouwen. Wat armzalige planten in stenen potten geven de lappenhuizen de illusie van een thuis.
Taalcursus
In een tent krijgt elk gezinshoofd twee dikke boeken. Een cursus Arabisch-Portugees en wat informatie over hun nieuwe thuisland Brazilië. Wat giechelig zitten de mannen te wachten tot hun namen worden opgenoemd en ze hun pakketje in ontvangst kunnen nemen. Het kleine landkaartje wordt aandachtig bestudeerd.
Ahmed is een lange man met een triest maar vriendelijk gezicht. Hij heeft zijn kinderen van zes en drie voor de gelegenheid een Braziliaans voetbalshirtje aangetrokken. "Dit is Ma'andino", stelt hij zijn jongste voor, "net zoals Ronaldino. Ik heb het Braziliaanse voetbalelftal altijd gevolgd. En de Brazilianen die in Bagdad werkten vond ik altijd heel aardig. Ik ben erg gelukkig dat ik mijn kinderen daar een nieuwe toekomst kan geven. Je moet mijn vrouw ontmoeten, die is ook heel blij", zegt hij.
In de tent van Ahmed en Sajida staan de koffers al gepakt in de hoek. Omdat ze kleine kinderen hebben, zijn zij ingedeeld bij de eerste groep die de Jordaanse woestijn voor het Braziliaanse Sao Paulo verruilt. Sajida is blij de ratten, slangen, schorpioenen en het zand achter zich te kunnen laten. Ze hoopt op medische hulp voor haar gezin. Haar man heeft een hernia, haar kinderen door het stof zware longproblemen en zijzelf heeft vanaf de geboorte van haar jongste bloedingen die haar lichaam hebben verzwakt.
"Het is een zegen van God dat Brazilië ons helpt, maar we zijn ook verdrietig om wie we achterlaten." De neef van Ahmed is in Bagdad vermoord, zijn broer ontvoerd. Andere familieleden in Bagdad worden bedreigd maar ze kunnen nergens heen. "Ik zou ze willen redden, ze meenemen. Maar ons lot staat dat niet toe", zegt hij terwijl hij zijn dochter over haar haren strijkt.
Tweederangs
De 35.000 Palestijnen die in de loop der jaren onderdak vonden in Irak, lopen zonder uitzondering gevaar. Ze genoten de bescherming van de oude regimes. Saddam Hussein presenteerde zich als voorvechter van de Palestijnse zaak, hetgeen hem in de Arabische wereld veel goodwill opleverde. De Palestijnen kregen een huis toegewezen en op papier genoten ze een voorkeursbehandeling. Maar voor een groot deel van de groep was de werkelijkheid minder rooskleurig. Tientallen jaren leefden ze als tweederangsburgers in Irak. Met de komst van de Amerikanen viel ook hun bescherming weg. Ze werden het doelwit van sjiitische milities. Wie weg kon komen, vluchtte het land uit.
Samen met andere vluchtelingen uit Irak, kwamen de Palestijnen terecht in Ruwayshed in de Jordaanse woestijn. Al snel merkten ze dat de wereld niet op hen zat te wachten. De Arabische landen net zo min als de deelnemers aan de coalitie in Irak. Terwijl voor Iraakse en Koerdische vluchtelingen een oplossing werd gevonden, bleven de statenloze, paspoortloze Palestijnen wachten in de woestijn. Een deel van de Palestijnen besloot zelfs terug te keren naar Irak. Het wachten van de groep van 111 wordt nu beloond. Maar het vertrek leidt bij allen tot gemengde gevoelens
Ik word uitgenodigd koffie te drinken in de tent die Ibrahim deelt met zijn vrouw Seham en dochter Sabreen. Een paar jaar geleden brak er brand uit in het kamp. Een vonk was genoeg om één van de tenten van snel ontvlambaar materiaal vlam te doen vatten. De wind deed de rest. Binnen de kortste keren verspreidde het vuur zich door het kamp. Ibrahim zag het gebeuren en haastte zich naar zijn tent om zijn vrouw en dochter te redden. Ongeschonden ontsnapten die aan de vlammen. Maar Ibrahim liep brandwonden op over zijn hele lichaam. Alleen zijn gezicht is ongeschonden.
Een meisje van drie verbrandde levend in haar tent. Haar moeder liep zware brandwonden op. Dit gezin werd om humanitaire redenen uitgenodigd naar Nieuw-Zeeland te emigreren. Maar Ibrahim en zijn familie werden geweigerd.
Geen feeststemming
Nu mogen ze naar Brazilië. Van een feeststemming om dit aanstaande vertrek is niets te merken. Net als zovelen in Ruwayshed is hun gezin niet compleet. Hun zoon trachtte twee dagen na zijn ouders en zusje Jordanië binnen te komen om zich bij hen te voegen. Maar de grens was dicht. Nu zit hij samen met zijn vrouw en kindje in een kamp in het niemandsland tussen Syrië en Irak.
Dochter Sabreen loopt even weg en komt terug met een pakketje dat ze vast houdt alsof de inhoud kan breken. Drie grote foto's. Zoon Muhannad van 28, zijn vrouw Jihan en hun anderhalf jaar oude zoontje Saif. Serieus kijken ze me aan vanaf de foto. "Dat is mijn droom", zegt moeder Seham, "mijn zoon en zijn gezin nog zien en mijn kleinkind een keer vasthouden voor ik sterf". Hoopvol kijkt de familie mij aan, alsof ik het ticket naar Brazilië kan verzorgen. Het enige dat ik kan beloven is hun verhaal te vertellen. Bij deze.
Deel deze pagina
»