De crisis op de aandelenbeurzen duurt nu twee weken. Het begon in Amerika, maar er is een sneeuwbal-effect opgetreden over de hele wereld. Het is de centrale banken tot nu niet gelukt om het vertrouwen te herstellen, ondanks kapitaalinjecties van honderden miljarden euro's.
Een uitleg over de crisis, die zijn wortels heeft in het zogenaamde 'subprime lending'.
Wat betekent subprime lending?
Het begrip subprime lending verwijst vrij vertaald naar leningen van het type 'net niet volmaakt'. Die B-categorie-leningen kunnen zowel op consumptieve kredieten slaan (om bijvoorbeeld een auto te kunnen kopen), maar ook op hypotheken (om een huis te financieren). De huidige crisis draait om hypotheken die verleend zijn aan mensen die ze eigenlijk niet kunnen betalen.
De bekendste vorm van subprime-hypotheken is de zogeheten 2/28 (two/twenty-eight), die in de eerste twee jaar bij wijze van lokkertje een laag rentepercentage biedt. Daarna wordt het rentepercentage bepaald door de hoogte van het algemene rentetarief en als dat hoog is - zoals de afgelopen tijd - kunnen veel minder vermogenden hun woonlasten niet meer opbrengen.
"Als de hypotheekverstrekker vervolgens overgaat tot het verkopen van een huis omdat de klant niet kan betalen, krijgt hij er minder geld voor vanwege de lagere huizenprijs", legt hoofdeconoom Han de Jong van ABN Amro uit. "Hierdoor komen financiële instellingen in de problemen."
Tientallen hypotheekbanken in de VS zijn al failliet gegaan.
Hoe komt het dat de crisis is overgewaaid vanuit de VS?
Vanwege de toegenomen globalisering raakt de crisis de hele wereld. Veel van die subprime-hypotheken werden gebundeld, doorverkocht, weer opgeknipt en dan weer verhandeld aan grote en kleine investeerders over de hele wereld.
Nu die hypotheekmarkt in de problemen is gekomen, vertrouwen beleggers geen enkel ingewikkeld financieel product meer. Niemand weet namelijk bij welke instellingen de opgeknipte en doorverkochte subprime-hypotheken zijn ondergebracht.
Waarom dalen de beurskoersen door de huizencrisis in de VS?
De effectenbeurzen in Amerika, Europa en Azië waren de afgelopen tijd juist aan een opmars bezig door een enorme stroom aan overname- en fusienieuws van bedrijven. Geplande overnames zijn nu onzeker, omdat het moeilijk is om zoveel geld bij elkaar te krijgen. Men heeft niet zoveel zin meer om overnames te financieren met risicovolle leningen, zoals eerst vaak gebeurde.
"Het is een natuurlijke reactie van beleggers in onzekere tijden om weg te vluchten van aandelen", zegt financieel redacteur van de NOS, Paul Laseur, over de wereldwijde daling van de effectenbeurzen. "Ze zoeken hun toevlucht tot obligaties of spaarrekeningen."
Waarom grijpen de centrale banken in?
Wereldwijd hebben de centrale banken honderden miljarden euro's in de financiële markten gepompt. Ze willen hiermee bereiken dat commerciële banken, zoals Rabobank en ABN Amro, elkaar krediet blijven geven en daar niet voor terugschrikken door de problemen op de Amerikaanse hypotheekmarkt.
De commerciële banken konden ongelimiteerd leningen opnemen met een zeer korte looptijd en een laag rentetarief. Met de miljardeninjectie beschikken commerciële banken nu over voldoende geld om elkaar makkelijker kredieten te verstrekken. Banken hielden namelijk de hand op de knip uit angst voor nog meer problemen.
Op de geldmarkt sluiten banken op dagbasis leningen bij elkaar af om in hun kortlopende financieringsbehoefte te voorzien. Door de crisis op de Amerikaanse hypotheekmarkt zijn commerciële banken terughoudend om elkaar geld te lenen.
Dit leidde tot een tekort aan geld op de financiële markten, waardoor de daggeldrente die banken aan elkaar berekenden was opgelopen tot bijna 5 procent. Normaal is dit iets meer dan 4 procent.
Toen de mededeling kwam dat de centrale banken - met als eerste de Europese Centrale Bank - goedkoop extra geld ter beschikking stelden tegen een hele lage rente, zakte het rentetarief weer tot het normale percentage.
Het is voor het eerst sinds de terreuraanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten dat de centrale banken een dergelijke stap nemen.
Hoe lang houdt de crisis nog aan?
Dat weet niemand. Vooral ook omdat niemand weet waar die risicovolle hypotheekproducten precies in zitten en in welke instellingen je dus wel veilig kunt beleggen en welke je moet vermijden. In zulk soort onzekere tijden houden de meeste beleggers zich liever afzijdig van de aandelenmarkt.
Wie lijdt er nu in Nederland al onder deze crisis?
Dat is alleen een aantal banken, zoals NIB Capital, dat verlies heeft gemaakt op hun Amerikaanse beleggingen. Ook andere grote beleggers (pensioenfondsen, banken) zullen naar verwachting de komende tijd verliezen bekendmaken.
Wat betekent de crisis voor de gemiddelde Nederlander?
In eerste instantie niet veel. Op de langere termijn moet blijken wat de effecten zijn op de economische groei, het renteniveau en bijvoorbeeld de pensioenpremies. Tijdens een eerdere beurscrisis in 1998 waren de gevolgen voor de gehele economie nihil.
»
»
»