Door Turkije-correspondente Jessica Lutz
"In het begin kwam er helemaal niemand. Vaak heb ik helemaal in mijn eentje zitten wachten," zegt Züleyha Seker. Ze zit op haar knieën in de gebedsruimte van de Kadi Mehmet Moskee in de Istanbulse wijk Kasimpasa. De mannen zijn net klaar met hun middaggebed en er weer vandoor. Nu komen vrouwen binnen druppelen en gaan om mevrouw Seker heen zitten. Zo meteen is het haar beurt om te prediken.
Ze is voor in de dertig en bevlogen. "Er is geen traditie dat vrouwen elkaar ontmoeten in de moskee. Meestal doen ze het thuis, onder leiding van een schimmig figuur waarvan het maar de vraag is of hij of zij de islam echt goed kent. Ik wil de vrouwen voor de moskee winnen."
Dat Seker de islam goed kent, staat buiten kijf. Ze heeft theologie gestudeerd en daarna nog een tweejarige opleiding gevolgd bij het Directoraat voor Religieuze Zaken om te mogen prediken. Nu is ze in dienst van die overheidsinstelling als een van bijna 90.000 ambtenaren. Hun taak: de bevolking de officieel goedgekeurde versie van de islam bijbrengen.
Het kweken van brave burgers die behalve in een tolerante islam ook in democratie en de scheiding van kerk en staat geloven, is van oudsher Turkije's manier om het radicalisme te bedwingen.
Marginaal
De eerste vrouwelijke predikster is in 1968 benoemd, maar lange tijd waren ze een marginaal verschijnsel. De huidige, pro-islamitische regering van Tayyip Erdogan heeft honderden prediksters aangesteld.
Dat beangstigt een groot deel van de bevolking, de honderdduizenden mensen die de afgelopen weken en ook vandaag weer de straat opgegaan zijn om hun westerse leefwijze te verdedigen. Ze zien het beleid als nog maar weer een manier om de islam een grotere rol toe te kennen.
Volgens Seker, zelf onder de vorige regering benoemd, is daar niets mis mee. Ze ziet het als haar missie om de vrouwen goed te onderrichten over alle aspecten van het leven, uiteraard in het licht van de islam. "Via hun kinderen scheppen vrouwen een nieuwe maatschappij. Daarom moeten juist zij de islam goed kennen."
Deze visie is precies waar de demonstranten zo bang voor zijn. Seker: "Er zijn twee uitersten. Net zoals sommige mensen het geloof ten dienste willen stellen van de politiek, zo zijn er ook die het secularisme (de scheiding van kerk en staat) in alles willen doorvoeren. Een staat kan seculier zijn. Maar ik geloof niet dat een mens dat kan zijn." Dat sommige mensen helemaal niet in God geloven, kan ze niet bevatten.
Europa
Gevraagd of de islam in Europa past - want lid worden van de EU wil ze zeker - wordt ze boos. "De islam is geen onbeschaafd geloof, als u dat soms bedoelt. Wij zijn net zo beschaafd als Europa!"
Dat is haar collega, Kadriye Sönmez het helemaal met haar eens. Mevrouw Sonmez is al bijna twintig jaar in overheidsdienst als predikster. Ze runt een korancursus voor vrouwen in de wijk Bayrampasa, maar heeft het afgelopen jaar ook met Turkse vrouwen in Nederland en Duitsland gewerkt, en gaat jaarlijks naar Saudi-Arabië om de bedevaartgangsters bij te staan.
"Een mens zonder opleiding is onbeschaafd", zegt ze. Ze hamert er bij haar leerlingen dan ook op dat ze zich moeten ontwikkelen, een beroep moeten hebben en op eigen benen moeten kunnen staan. Ook zij predikt de officieel gesanctioneerde islam.
Vier vrouwen
Die strookt alleen niet altijd met wat er in de Koran staat. Wat doet ze bijvoorbeeld met het gegeven dat volgens de Koran een man vier vrouwen mag hebben?
Ze lacht ongemakkelijk. "Hij heeft de kans om er vier te nemen, als dat lukt. Maar een goed huwelijk met één vrouw in stand houden is al zo moeilijk. Laat hem dat eerst maar eens voor elkaar krijgen. Dat is natuurlijk gewoon het beste."
En hoe zit het met de sluier? "Als ik naar Saudi-Arabië ga, zeggen ze dat ik met mijn hoofddoek zondig. Ze willen dat ik me helemaal, inclusief mijn gezicht, met zo'n zwart laken bedek. Maar wat is er in godsnaam zondig aan mijn gezicht? Ze zijn daar heel radicaal."
Toch menen de Saudi's dat zij de echte islam belijden. "Onzin", zegt Sönmez. "Zij verplichten iedereen om dat zwarte laken te dragen, gelovig of niet. Bij ons is er geen dwang. Je sluiert je omdat je dat wilt."
Joodse merken
Aan de muur van de klas hangt een poster met merken die goede moslims beter niet kunnen kopen. Er staat ook een lijst op met aanbevolen moslim merken. Onderaan staat een waarschuwing: Pas op, dit zijn joodse merken.
De predikster is enigszins in verlegenheid gebracht. "Joden denken dat ze beter zijn dan de rest van de wereld. Dat steekt. Maar die poster gaat inderdaad wat ver. Als een joods merk beter is dan een ander, koop ik dat natuurlijk. Een van de leerlingen heeft de poster opgehangen. Ik had er wat van willen zeggen."
De betreffende leerlinge, een oudere vrouw, haalt het papier even later snel weg.
Net als haar jongere collega Seker zou mevrouw Sönmez graag meer vrouwen op prominente plaatsen zien. In het parlement bijvoorbeeld.
Ze werkt aan een boek over belangrijke vrouwen in de islam over wie een Koranvers is geopenbaard. Dat zijn er twaalf. "Vrouwen kunnen geen profeet zijn, dat weet u", zegt ze. "Maar ze kunnen wel een hele speciale plaats innemen en vereerd worden. Net zoals bij u de Heilige Moeder Maria."
Deel deze pagina
»
»
»